بلغارستان از جمله کشورهای اروپایی بود که فرودگاه‌ها و پایگاه‌های نظامی‌اش در تأمین پشتیبانی از جنگنده‌های آمریکایی در طول جنگ رمضان نقش داشت. چندی پیش نیز خبر موافقت اکثریت پارلمان بلغارستان با تداوم حضور هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکا در این کشور واکنش‌های زیادی را به دنبال داشت. این مسئله در نهایت با افزایش سطح تهدید از سوی ایران و نگرانی‌های امنیتی در بلغارستان، به تعلیق حضور این هواپیماها منجر شد. اما چرا حضور این هواپیماها برای آمریکا اهمیت دارد و بلغارستان با وجود نگرانی‌های امنیتی، ابتدا حاضر به پذیرش آنها و سپس لغو مجوز حضورشان شد؟

پشت پرده حضور و لغو استقرار هواپیماهای آمریکایی

ایالات متحده آمریکا از چند هفته پیش از آغاز جنگ رمضان، چندین فروند هواپیمای سوخت‌رسان خود را در فرودگاه‌های بلغارستان مستقر کرده بود تا از عملیات‌های این کشور در خاورمیانه پشتیبانی کنند. مجوز اولیه حضور این هواپیماها تا ژوئن اعتبار داشت و دولت بلغارستان به دلیل عدم دسترسی بدون ویزا برای سفر شهروندان بلغارستانی به آمریکا اعلام کرد که قصد تمدید آن را ندارد. پس از آن، دولت بلغارستان مجوز حضور سوخت‌رسان‌های آمریکایی در پایگاه بزمیر را از پارلمان دریافت کرد، اما واکنش ایران، نگرانی از احتمال اقدام نظامی ایران و همچنین مخالفت یا نگرانی برخی سیاستمداران بلغارستانی، در نهایت به لغو این حضور منجر شد. وزیر دفاع بلغارستان نیز اعلام کرد که ایران برای مقابله با حضور این سوخت‌رسان‌ها در بلغارستان، اقداماتی هیبریدی انجام داده است.

مهم‌ترین انگیزه بلغارستان از این اقدام بهره‌مندی از مزایای سیاسی و اقتصادی ناشی از همکاری نزدیک‌تر با واشنگتن و دریافت مزایایی مانند تسهیل سفر شهروندان بلغارستانی به آمریکا، افزایش همکاری‌های نظامی و خرید تسلیحات از آمریکا است. بنابراین، تصمیم این کشور تا حد زیادی بر مبنای محاسبه هزینه و فایده اتخاذ می‌شود و به همین دلیل تا زمانی که منافع سیاسی و امنیتی همکاری با آمریکا از هزینه‌های احتمالی آن بیشتر باشد، انگیزه برای پذیرش این حضور وجود خواهد داشت.

مزیت جغرافیایی بلغارستان برای عملیات‌های آمریکا

دولت آمریکا به دلیل ناامن شدن یا کاهش کارایی عملیاتی بخش قابل‌توجهی از پایگاه‌های خود در خاورمیانه و همچنین افزایش حجم عملیات‌های هوایی و انتقال تجهیزات به این منطقه، به پایگاه‌های هوایی جدید و نسبتاً نزدیک به خاورمیانه نیاز دارد. در این میان، کشورهای بالکان و اروپای شرقی به دلیل موقعیت جغرافیایی و دسترسی مناسب به مسیرهای هوایی، ظرفیت قابل‌توجهی برای تأمین این نیاز دارند. جغرافیای بلغارستان نیز نه‌تنها برای استقرار هواپیماهای سوخت‌رسان مناسب است، بلکه فضای هوایی این کشور می‌تواند به عنوان یکی از مسیرهای پشتیبانی و انتقال هواپیماهای آمریکایی به سمت خاورمیانه مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال، پایگاه بزمیر بلغارستان حدود ۲ هزار کیلومتر به خاورمیانه نزدیک‌تر از پایگاه رامشتاین آلمان است. از این منظر، حضور آمریکا در شرق اروپا را می‌توان بخشی از تغییر آرایش پشتیبانی این کشور در برابر ایران دانست؛ تغییری که ارزش راهبردی پایگاه‌های نزدیک‌تر به خاورمیانه را افزایش داده است.

چالش‌ها و راه‌های مقابله با حضور آمریکا در بلغارستان

با وجود ظرفیت بیشتر برای اعمال فشار غیرمستقیم در بلغارستان به دلیل ضعف نسبی ساختارهای اطلاعاتی و امنیتی این کشور، هرگونه اقدام علیه حضور آمریکا با چالش‌های جدی روبه‌رو است. مهم‌ترین مسئله، افزایش ادراک تهدید ایران در میان کشورهای اروپایی است که می‌تواند به تقویت همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی علیه ایران منجر شود. عضویت بلغارستان در ناتو نیز می‌تواند در صورت اقدام مستقیم، زمینه افزایش حضور و حمایت این ائتلاف از اعضای خود را فراهم کند. همچنین، فاصله جغرافیایی زیاد بلغارستان، اثربخشی حملات موشکی یا پهپادی را کاهش داده و خطر تشدید کنترل‌نشده تنش با کشورهای اروپایی را افزایش می‌دهد.

از این رو، افزایش فشار سیاسی و دیپلماتیک در کنار تقویت بازدارندگی، گزینه مناسب‌تری برای مقابله با این تهدید است. هدف باید افزایش هزینه سیاسی و امنیتی حضور آمریکا برای کشورهای میزبان باشد؛ به‌گونه‌ای که منافع همکاری با واشنگتن دیگر توجیه‌کننده پذیرش حضور نظامی آمریکا نباشد.

جمع‌بندی

حضور آمریکا در بلغارستان بخشی از تلاش این کشور برای ایجاد مسیرهای پشتیبانی جدید از عملیات‌های خاورمیانه است. با توجه به وابستگی این حضور به منافع بلغارستان و هزینه‌های احتمالی آن، افزایش فشار سیاسی و دیپلماتیک در کنار تقویت بازدارندگی می‌تواند مؤثرترین راه برای جلوگیری از تثبیت حضور آمریکا باشد.