از سال ۲۰۱۲ تاکنون، مبارزه ضدفساد در رأس ارتش چین به تدریج از رسیدگی به فساد مالی به عزل‌های سیاسی–امنیتی ‏برای تضمین وفاداری کامل به رئیس حزب تغییر ماهیت یافته و به یک الگوی ساختاری و پیشگیرانه تبدیل شده است. ‏همزمان، فشارهای و تهدیدات خارجی، ضرورت اقدام پیشگیرانه و انسجام فرماندهی در قالب برکناری فرماندهان ‏فسادآلود، تمرکز قدرت در کمیسیون نظامی مرکزی، بازسازی زنجیره فرماندهی و تقویت کنترل حزب بر ارتش را برجسته ‏کرده است.‏

بازآرایی سیستماتیک قدرت در ارتش

پس از به‌قدرت‌رسیدن شی جین‌پینگ در سال ۲۰۱۲، مبارزه با فساد در حزب و ارتش به‌تدریج از رسیدگی به فساد مالی و ‏سوءاستفاده‌های اقتصادی به ابزاری برای حذف شبکه‌های قدرت مستقل و کاهش هرگونه مرکز نفوذ خارج از کنترل حزب ‏تبدیل شد. در دوره نخست (۲۰۱۲–۲۰۱۵) صدها مقام نظامی عالی‌رتبه به‌خاطر فساد و تخلفات ساختاری از مناصب خود ‏کنار گذاشته شدند تا شبکه‌های قدیمی نفوذ تضعیف شود.‏

در مرحله دوم (۲۰۱۶–۲۰۱۹) اصلاحات ساختاری عمیق‌تری اجرا شد که شامل بازآرایی مناطق فرماندهی و کاهش ‏استقلال عملیاتی فرماندهان منطقه‌ای بود تا زنجیره فرماندهی مستقیماً تحت نظارت کمیسیون نظامی مرکزی قرار گیرد. از ‌‏۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ برکناری‌ها وارد بخش‌های بسیار حساس مانند نیروی موشکی ارتش شد که مسئول ‏بازدارندگی هسته‌ای و موشکی چین است. در این دوره تمرکز همزمان بر فساد و کنترل سیاسی در حوزه‌های کلیدی ‏تسلیحاتی بود.‏

در ادامه، موج برکناری‌ها به اعضای ارشد کمیسیون نظامی مرکزی رسید و در اواخر ۲۰۲۵، معاون اول کمیسیون نظامی ‏مرکزی، از حزب و ارتش اخراج شد. در ژانویه ۲۰۲۶ ژنرال دیگری از این کمیسیون تحت تحقیق برای «نقض جدی انضباط و قانون» قرار گرفت. این تحولات ترکیبی از مبارزه با فساد، حذف ‏مخالفان سیاسی بالقوه و تمرکز نهایی اقتدار نظامی در حزب کمونیست را منعکس می‌کند و ساختار فرماندهی ارتش را به ‏حداقل اعضا تحت کنترل مستقیم رئیس حزب رسانده است.‏

تمرکز داخلی بر وفاداری مطلق

از منظر داخلی، رهبری حزب در تلاش است هرگونه مرکز قدرت مستقل، شبکه نفوذ شخصی، باندهای ‏درون‌ارتشی و خطر نافرمانی در سطوح عالی فرماندهی را از میان بردارد. تمرکز شدید بر «مسئولیت‌پذیری فرمانده» ‏نشان می‌دهد که مسئله اصلی، وفاداری سیاسی مطلق به رهبری مرکزی و جلوگیری از شکل‌گیری بازیگران قدرتمند خارج ‏از کنترل مستقیم رئیس حزب است. این روند را می‌توان بخشی از پروژه بزرگ‌تر یکدست‌سازی ساختار فرماندهی و ‏مهندسی مجدد توازن قدرت در ارتش دانست.

محرک‌های خارجی

برکناری‌های اخیر در ارتش چین را می‌توان در چارچوب تهدیدات و فشارهای خارجی نیز تحلیل کرد؛ مهم‌ترین محرک، ‏افزایش احتمال درگیری بر سر تایوان و تشدید رقابت نظامی با آمریکا و متحدانش است، به‌گونه‌ای که پکن نگران است در ‏صورت وقوع بحران نظامی، حضور فرماندهان قدرتمند اما نه‌کاملاً همسو، انسجام زنجیره فرماندهی را تضعیف کند. ‏همزمان، افزایش جنگ سایبری و نفوذ اطلاعاتی غرب، تهدیدهای بالقوه برای نیروهای موشکی و بازدارندگی هسته‌ای و ‏گسترش ائتلاف‌های امنیتی ضدچین مانند آکوس، احساس ناامنی راهبردی چین را تشدید کرده است. در این چارچوب، ‏اقدامات اخیر را می‌توان حرکتی پیشگیرانه برای آماده‌سازی ارتش در برابر سناریوهای بحران خارجی، افزایش انسجام ‏تصمیم‌گیری و درس‌گیری از تجربه جنگ‌هایی مانند اوکراین، به‌ویژه پیامدهای فساد و چندپارگی فرماندهی، تفسیر کرد.‏

اثرات کوتاه و بلندمدت

تحولات اخیر در ارتش چین اثرات دوگانه‌ای بر عملکرد نظامی آن دارد. در کوتاه‌مدت، ممکن است کارایی فرماندهی ‏ارتش کاهش یابد؛ جایگاه‌های کلیدی خالی مانده و افسران جوان و کم‌تجربه ممکن است تصمیم‌های پرریسک‌تری اتخاذ ‏کنند. این اختلال کانال‌های ارتباطی خارجی با فرماندهی بالای چین را مسدود می‌کند. در بلندمدت اما، قدرت سیاسی و ‏نظامی بیش از پیش در دست رهبری متمرکز شده و وفاداری به رهبری افزایش می‌یابد. روند کنارگذاشتن‌ها بیشتر به منظور ‏تحکیم اقتدار مرکزی است و سیاست‌های کلان نظامی با تمایل به اقدامات جسورانه‌تر نسبت به تایوان احتمالاً تداوم ‏می‌یابند.‏

جمع‌بندی

تحولات اخیر تقویت نظارت حزبی بر قدرت را نشان می‌دهد. ارتش چین در حال بازسازی بر ‏مدار وفاداری کامل به رهبری است. این تغییرات ممکن است در کوتاه‌مدت تجربه عملیاتی را کاهش دهد اما در بلندمدت ‏انسجام فرماندهی، چابکی و آمادگی ارتش برای مواجهه با تنش‌های منطقه‌ای و رقابت‌های جهانی را افزایش می‌دهد. ‏چین حاضر است ناپایداری کوتاه‌مدت را بپذیرد تا ارتشی متمرکز، تحت کنترل حزب و آماده برای مواجهه با صحنه‌های ‏جهانی بسازد.‏