پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، پس از رد لایحهاش در خصوص بازار مسکن و تشدید بیثباتی سیاسی در پی اعتراضات گسترده به وضعیت مسکن و اقتصاد، در اقدامی پرریسک انتخابات زودهنگام اعلام کرد. این انتخابات در شرایطی برگزار میشود که محبوبیت احزاب حاکم چندان مطلوب نیست و احتمال شکست ائتلاف چپ و شکلگیری ائتلافی میان جریان راست و حزب راست افراطی وُکس افزایش یافته است. نتیجه این انتخابات نه تنها بر سیاست داخلی اسپانیا تأثیر خواهد گذاشت، بلکه پیامدهای مهمی در سطح اروپا و حتی عرصه جهانی خواهد داشت.
افول محبوبیت چپ و خیزش راستگرایان
بحران مهاجرتی سئوتا، بحران مسکن، مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ تعرفهای، جنگ اوکراین و بسته ماندن تنگه هرمز باعث شدهاند شرایط اقتصادی اسپانیا، با وجود عملکرد بهتر در مقایسه با بسیاری از کشورهای اروپایی، نسبت به سالهای گذشته خود نامطلوبتر شود. با این حال، هیچیک از این مسائل به اندازه رسواییهای فساد مالی و اختلاس افراد نزدیک به نخستوزیر بر کاهش محبوبیت جریان حاکم تأثیر نگذاشتهاند.
در حال حاضر، «حزب مردم» ۳۱ درصد، «حزب کارگران سوسیالیست اسپانیا» به رهبری سانچز ۲۸ درصد و حزب راست افراطی وُکس ۱۸ درصد محبوبیت دارند. سایر احزاب که عمدتاً چپگرا هستند، هر یک کمتر از ۶ درصد رأی دارند. مقایسه نظرسنجیهای فعلی با نتایج انتخابات دوره قبل نشان میدهد محبوبیت دو حزب اصلی یعنی حزب راست میانه مردم و حزب سوسیالیست نخستوزیر فعلی تغییر چندانی نکرده و تنها شاهد کاهش ۴ واحد درصدی محبوبیت حزب سوسیالیست هستیم. در مقابل، محبوبیت حزب راست افراطی وُکس ۶ واحد درصد افزایش یافته و احزاب و جریانهای چپی که با دولت فعلی همپیمان هستند، با کاهش محبوبیت دستکم ۶ واحد درصدی مواجه شدهاند. بنابراین، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، ائتلاف حاکم با افتی حدود ۶ تا ۱۰ واحد درصدی در مجموع آرای خود نسبت به انتخابات قبلی روبهرو خواهد شد؛ وضعیتی که حتی تشکیل دولت اقلیت را نیز برای آن بسیار دشوار میکند.
از سوی دیگر، دو تحول مهم در وضعیت ائتلافی احزاب رخ داده است. نخست، احتمال ائتلاف حزب راست میانه مردم و حزب راست افراطی وُکس برای تشکیل دولت افزایش یافته است؛ ائتلافی که با توجه به مجموع محبوبیت فعلی این دو حزب، شانس بالایی برای کسب اکثریت و تشکیل دولت دارد. دوم، پراکندگی جدیتر احزاب چپ و دشوارتر شدن تلاش سانچز برای ائتلاف با آنهاست. این تحولات نشان میدهند که زمینه برای تشکیل دولتی راستگرا در اسپانیا و پایان یافتن ائتلاف حاکم فعلی بیش از گذشته فراهم شده است.
سناریوهای پس از انتخابات ۲۹ نوامبر
برای نتایج انتخابات میتوان سه سناریو را در نظر گرفت:
سناریوی نخست، که محتملترین گزینه نیز به شمار میرود، کسب بیش از ۵۰ درصد آرا توسط دو حزب راستگرای مردم و وُکس و ائتلاف آنها برای تشکیل دولت است. اگرچه این ائتلاف احتمالاً از ثبات چندانی برخوردار نخواهد بود و مطالبات افراطی حزب وُکس میتواند هم مانعی جدی بر سر راه شکلگیری آن و هم تهدیدی برای تداومش باشد، اما در مقایسه با سایر سناریوها احتمال وقوع بیشتری دارد.
سناریوی دوم، کسب آرای مورد انتظار و توانایی سانچز در متحد کردن تمامی احزاب چپ و سبز ذیل جریان خود است به شکلی که بتواند با اتکا به حمایت آنها دولت اقلیت تشکیل دهد. با این حال، عملکرد ضعیف احزاب چپ و تشدید اختلافات میان آنها، تحقق چنین سناریویی را بعید میکند.
سناریوی سوم نیز زمانی مطرح میشود که هیچیک از جریانها نتوانند ائتلاف لازم برای تشکیل دولت را ایجاد کنند. در این صورت، اسپانیا با بنبست سیاسی مواجه خواهد شد و انتخابات مجدد برگزار میشود.
پیامدهای داخلی و بینالمللی چرخش قدرت در اسپانیا
در صورتی که جریانهای راستگرا بتوانند دولت سانچز را کنار بزنند و دولت جدیدی با گرایش راستگرایانه تشکیل دهند، این تحول پیامدهای قابلتوجهی برای سیاست داخلی اسپانیا و معادلات سیاسی اروپا به همراه خواهد داشت که میتوان آنها را در چهار محور بررسی کرد:
سیاست داخلی: دولت جدید رویکرد سختگیرانهتری در قبال مهاجرت در پیش خواهد گرفت. همچنین، کاهش تعهدات اسپانیا در حوزه گذار سبز، تمدید فعالیت نیروگاههای هستهای و اعمال تغییراتی در ساختار قضایی از جمله محورهای احتمالی سیاست داخلی آن خواهد بود.
سیاست خارجی: احزاب راستگرای اسپانیا تمایل بیشتری به گسترش روابط با کشورهای راستگرای آمریکای لاتین، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل دارند. از این رو، روی کار آمدن آنها میتواند به تقویت مناسبات و افزایش همکاری با این کشورها منجر شود؛ تغییری که جهتگیری سیاست خارجی اسپانیا را به سمت رویکردی نزدیکتر به جریانهای محافظهکار سوق خواهد داد.
موازنه قدرت در اتحادیه اروپا: تغییر دولت در اسپانیا میتواند توازن قوای سیاسی در اتحادیه اروپا را به سود جریانهای راست تغییر دهد. اسپانیا طی سالهای اخیر یکی از پایگاههای مستحکم جریان چپ در اروپا بوده است و پایان دولت سانچز میتواند جایگاه این جریان را در معادلات اتحادیه تضعیف کند. در نتیجه، اختلافات میان چپگرایان و راست میانه نیز ممکن است تشدید شود و نفوذ جریانهای راست میانه و راست افراطی در تصمیمگیریهای اروپایی افزایش یابد.
پیامدهای سیاسی در سطح اروپا: تشکیل دولتی ائتلافی با مشارکت یک حزب راست افراطی در اسپانیا میتواند روند عادیسازی حضور این احزاب در ساختار قدرت اروپا را تسریع کند. چنین تحولی احتمالاً به تقویت موقعیت احزاب راست افراطی در کشورهایی منجر خواهد شد که طی یک سال آینده انتخابات برگزار میکنند؛ از جمله فرانسه. به این ترتیب، قدرتگیری راست افراطی در اسپانیا میتواند فراتر از مرزهای این کشور، به الگویی سیاسی برای جریانهای مشابه در اروپا تبدیل شود.
جمعبندی
انتخابات اسپانیا، در صورت تداوم روند فعلی، میتواند به بیثباتی سیاسی در این کشور و مهمتر از آن، پایان دولت چپگرای پدرو سانچز و روی کار آمدن دولتی راستگرا با مشارکت راست افراطی منجر شود. چنین تغییری صرفاً یک جابهجایی قدرت در سیاست داخلی اسپانیا نخواهد بود، بلکه میتواند توازن سیاسی در اتحادیه اروپا را نیز به سود جریانهای راستگرا تغییر دهد و به تقویت موقعیت احزاب راست افراطی در سایر کشورهای اروپایی و حتی آمریکایی بینجامد. از منظر منافع ملی ایران نیز این تحول مطلوب نخواهد بود؛ چراکه تهران یکی از معدود دولتهای اروپایی مخالف رویکرد نظامیگرایانه آمریکا در خاورمیانه را از دست خواهد داد.
۰ دیدگاه