سال ۲۰۲۵ در شرایطی به پایان رسید که روابط هند و آمریکا در یکی از پیچیده‌ترین و پرتنش‌ترین مقاطع خود طی دهه‌های اخیر قرار گرفت. به نظر می‌رسد رویکرد دونالد ترامپ به دهلی‌نو، فاصله معناداری با سیاست سنتی ایالات متحده در قبال هند در سال‌های گذشته پیدا کرده و همین امر به شکل‌گیری شکاف‌های جدیدی میان دو طرف انجامیده است. منازعات تعرفه‌ای، فشار مستقیم آمریکا بر هند در زمینه واردات نفت از روسیه و اختلاف جدی در روایت دو طرف از نحوه دستیابی به آتش‌بس در جنگ اخیر هند و پاکستان، در مجموع چشم‌انداز روابط دوجانبه را با ابهام جدی مواجه ساخته است. همزمان، دیدارهای متعدد ترامپ با رهبران پاکستانی، هند را در مقابل تغییر رویکرد ترامپ بیشتر از حد معمول حساس نموده است.

ظهور اختلاف و پیچیده شدن شرایط

در ماه‌های ابتدایی بازگشت ترامپ به کاخ سفید، نشانه‌هایی از تداوم روند مثبت در روابط دوجانبه دیده می‌شد. دعوت سوبرامانیام جی‌شانکار، وزیر خارجه هند، به مراسم تحلیف ترامپ و سفر نارندرا مودی به واشنگتن به‌عنوان چهارمین مهمان خارجی رئیس‌جمهور آمریکا، این تصور را تقویت کرد که هند همچنان جایگاه ویژه‌ای در محاسبات سیاست خارجی آمریکا دارد. با این حال، انتشار فهرست تعرفه‌های موسوم به «روز آزادسازی» و قرار گرفتن هند در میان کشورهای مشمول با تعرفه ۲۵ درصدی، این خوش‌بینی اولیه را از میان برد.

تنش دیگر به اختلاف عمیق روایت‌ها درباره جنگ اخیر هند و پاکستان بازمی‌گردد. مقامات آمریکایی، به‌ویژه ترامپ، نقش فعال واشنگتن در شکل‌دهی به آتش‌بس اخیر را برجسته کردند، حال آنکه دهلی‌نو بر رویکرد سنتی خود مبنی بر عدم پذیرش میانجی و پیشبرد امور از طریق کانال‌های دوجانبه مورد تاکید قرار داد. طرح این روایت موازی از سوی هند، آنهم در شرایطی که پاکستان با رویکردی مبالغه‌آمیز از صلح‌سازی ترامپ تقدیر ‌کرد، بر پیچیدگی روابط افزود.

نقطه عطف تنش‌ها، به‌ویژه پس از کاهش امیدهای ترامپ به حل‌وفصل سریع جنگ اوکراین، شکل گرفت. در این مقطع، هند ناگهان خود را در میانه تقابل فزاینده واشنگتن و مسکو یافت. ایالات متحده موج دوم تعرفه‌ها را با نرخ ۲۵ درصد علیه کالاهای هندی اعمال کرد؛ اقدامی که ترامپ صراحتاً آن را نه صرفاً تجاری، بلکه تنبیهی و با هدف وادار کردن دهلی‌نو به توقف واردات نفت از روسیه توصیف نمود. این فشار در حالی اعمال شد که آمریکا پیشتر خرید نفت زیر سقف قیمتی را برای هند به طور ضمنی پذیرفته بود و چین و اروپا نیز –در سطوح مختلف- روابط خود در حوزه انرژی را با روسیه قطع نکرده‌اند.

چشم‌انداز آتی

عدم پیشرفت مذاکرات تجاری از یکسو و ظهور اختلافات پیش‌گفته از سوی دیگر، محافل راهبردی هند را به بازنگری محتاطانه‌ از ارزیابی میزان حمایت ایالات متحده سوق داده است. آمریکا همچنان مهم‌ترین شریک هند در موازنه‌سازی ژئوپولیتیکی در آسیا به شمار می‌رود؛ اما رفتار غیرقابل پیش‌بینی دولت ترامپ، بر اهمیت تنوع‌بخشی به شرکای خارجی و مدیریت مستقل روابط با چین و روسیه برای دهلی‌نو افزوده است. سفر پوتین به دهلی نو و حضور پررنگ نارندرا مودی در آخرین نشست سازمان جهانی شانگهای، که پس از یک وقفه طولانی مدت انجام می‌پذیرفت، نمودهایی از همین بازنگری محتاطانه است.

باید دانست که در سطح داخلی نیز دولت مودی از ناحیه این تنش‌ها تحت فشار است. چرا که از یکسو عقب‌نشینی در برابر فشار آمریکا بر سر نفت روسیه علاوه بر تبعات اقتصادی جدی و گسترده، چهره سیاسی ملی‌گرایان هندو را مخدوش نماید. از سوی دیگر هند نمی‌تواند به تنش تجاری با ایالات متحده، به عنوان بزرگترین مشتری صادرات و شریک نزدیک خود در رقابت‌های نظمی منطقه بی‌تفاوت باشد.

انعقاد یک توافق دفاعی و انتصاب سرجیو گور به‌عنوان سفیر جدید آمریکا در هند، پس از وقفه‌ای طولانی، از سوی برخی ناظران به‌عنوان نشانه‌ای مثبت تلقی شد. گور اگرچه پیشینه دیپلماتیک یا تخصصی در حوزه جنوب آسیا ندارد، اما به خانواده ترامپ و شخص رئیس‌جمهور بسیار نزدیک است. با این حال، فرآیند طولانی تأیید وی در سنا بدین معناست که دهلی‌نو احتمالاً برای مدتی بدون سفیر رسمی آمریکا باقی خواهد ماند.

جمع‌بندی

در نهایت، همان‌گونه که راجا موهان، تحلیلگر برجسته هندی، اشاره می‌کند، بعید است سرمایه‌گذاری فراحزبی و ۲۵ ساله آمریکا بر شراکت راهبردی با هند، صرفاً در اثر تنش‌های کوتاه‌مدت از میان برود. با این حال، روابط دو کشور وارد مرحله‌ای شده است که بیش از گذشته شکننده، معامله‌محور و وابسته به محاسبات مقطعی سیاسی خواهد بود.