در صورت شکست دیپلماسی و ادامه جنگ، برهم‌خوردن ثبات داخلی ایران از یکسو و کشیده شدن پاکستان به تقابل ناخواسته با ایران از سوی دیگر، مهم‌ترین ابعاد کابوس راهبردی پاکستان خواهند بود.

دیروز هواپیمای حامل فیلد مارشال «عاصم منیر» در ادامه تلاش‌های فشرده اسلام‌آباد برای توقف جنگ در تهران به زمین نشست. گفته می‌شود «عاصم منیر» حامل پاسخ رسمی آمریکا به پیشنهادهایی است که ایران، پس از دور اول گفتگوها در اسلام‌آباد، به میانجی پاکستانی منتقل نموده است. صبح امروز نیز رسانه‌ها خبر دادند که فرمانده ارتش پاکستان پس از تهران، راهی واشنگتن خواهد شد تا (احتمالا) پاسخ نهایی ایران را، پیش از اتمام مهلت دوهفته‌ای آتش‌بس، به آمریکایی‌ها منتقل کند. پاکستان امیدوار است که ضمن جلب موافقت طرفین برای تمدید آتش‌بس، در روزهای پیش‌رو میزبان دور تازه‌ای از گفتگوها در اسلام‌آباد باشد و از این رهگذر، از آغاز دوباره جنگ میان طرفین به عنوان یک «کابوس راهبردی» برای خود ممانعت کند. 
 
جنگ ایران و «کابوس راهبردی» پاکستان
 
علاوه بر تداوم فشارهای اقتصادی ناشی از بحران انرژی در تنگه هرمز و نگرانی از توسعه‌طلبی فزاینده اسرائیل، جنگ حاضر در سطح راهبردی پاکستان را در معرض یک آزمون ناخوشایند قرار داده است. به نظر می‌رسد که در این آزمون، «عاصم منیر» تلاش دارد به سلف خود ژنرال «یحیی‌خان» (در حل‌وفصل اختلافات چین و آمریکا در ابتدای دهه 70 میلادی) اقتدا کند و از مسیر دیگری، یعنی ژنرال «پرویز مشرف» (پس از یازدهم سپتامبر 2001) دور بماند.    
 
پاکستان هفت دهه است که در همسایگی شرقی خود با هند در ستیز است و در سال‌های اخیر، واگرایی طالبان با پاکستان همسایگی شمالی این کشور را نیز به منشاء آشوب و ناآرامی مبدل کرده است. در میان همسایگان بلافصل پاکستان، ایران (با صرفنظر از چین) همگراترین همسایه موجود است و به‌طور تاریخی مفاهمه خوبی در سطح حاکمیتی میان ایران و پاکستان وجود داشته است. پیش از انقلاب اسلامی، پاکستان یکی از نزدیک‌ترین متحدان حکومت پهلوی به شمار می‌رفت و پس از انقلاب نیز، علیرغم فراز و نشیب‌های مقطعی، سطح تنش در روابط دوجانبه هیچ‌گاه به ابعاد سایر همسایگان نزدیک نشده است. در صورت شکست دیپلماسی و ادامه جنگ، برهم‌خوردن ثبات داخلی ایران از یکسو و کشیده شدن پاکستان به تقابل ناخواسته با ایران از سوی دیگر، مهم‌ترین ابعاد کابوس راهبردی پاکستان خواهند بود. 
 
کمک و پشتیبانی اقتصادی پادشاهی سعودی، دهه‌هاست که در مقاطع مختلف بحران و چالش، منجی اقتصاد آسیب‌پذیر پاکستان شده است و علاوه بر کمک‌های نفتی و سرمایه‌گذاری، حداقل 5 میلیارد دلار از منابع مالی سعودی در ذخایر ارزی پاکستان به امانت گذارده شده‌اند. در پاسخ به این حمایت‌های مالی، پاکستان دستکم از میانه دهه 80 میلادی به سمت افزایش تعهدات دفاعی و نظامی خود به پادشاهی سعودی حرکت کرده است. «دراپ‌سایت‌نیوز» در گزارشی تازه مدعی شده که افزودن بندهایی درباره اعطای تعهد «دفاع متقابل» به سعودی دستکم از اوت 2021 روی میز نخست‌وزیران پاکستان بوده و «عمران خان» با ابراز نگرانی درباره احتمال کشیده‌شدن پاکستان به یک جنگ خارجی نامطلوب در امضای آن تعلل کرده است. با تثبیت قدرت «عاصم منیر» در ارتش و برکناری «عمران خان» از نخست‌وزیری، سرانجام در سال 2025 پاکستان در قالب «توافقنامه راهبردی دفاع متقابل» چنین تعهدی را، هر چند با ابعاد مبهم، برعهده گرفت. 
 
نخبگان پاکستانی این تعهد را معامله وجوه نقد با بازدارندگی توصیف می‌کردند و انتظار نداشتند که این تعهد، بدین سرعت در سایه جنگی منطقه‌ای، به ورطه آزمون عملی گذارده شود. با این وجود، حملات ایران به منافع ایالات متحده در عربستان در جریان جنگ رمضان، به آزمونی تعیین‌کننده برای این تعهد مبدل شد؛ بالاخص که عربستان (با همراهی قطر) در صدد تحقق سمت خود از معامله برآمد و به تامین 3 میلیارد دلار برای جایگزینی منابع درخواستی امارات از پاکستان (در سایه جنگ و اختلاف‌نظر فزاینده) متعهد شد. تحرک پاکستان برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن در واقع تلاش امیدوارانه برای محقق ساختن سمت خود از معامله در سطح دیپلماتیک و اجتناب از سطح نظامی است. باید توجه داشت که درست در گرماگرم ورود هیئت‌های مذاکره‌کننده طرفین به اسلام‌آباد، رسانه‌ها خبرهایی مبنی بر انتقال جنگنده‌ها و تجهیزات نظامی پاکستان به پایگاه ملک عبدالعزیز منتشر کردند و همزمان با سفر «عاصم منیر» به تهران، «شهباز شریف»، نخست‌وزیر پاکستان، رهسپار ریاض شد. 
 
جمع‌بندی
 
شکست تلاش‌های دیپلماتیک و فعالسازی عملی توافق دفاع متقابل با عربستان، بعید است به معنی ورود تهاجمی پاکستان به جنگ باشد و احتمالا، ماهیت دفاعی دارد. با این وجود، نخبگان اسلام‌آباد شروع جنگ را، هم از ناحیه تاثیر بر افکار عمومی و هم از ناحیه روابط منطقه‌ای، یک کابوس راهبردی می‌پندارند و برای اجتناب از آن، در این روزهای پایانی سختی میانجی‌گری‌های فشرده را بیش از پیش بر خود هموار کرده‌اند.

اندیشکده تهران

0 دیدگاه

logo

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط
مطالب اخیر
اشتراک گذاری