خروج نیروهای آمریکایی از سوریه در فوریه ۲۰۲۶ و سپس خروج کامل از عراق در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، دو تحول متوالی بودند که در زمان و مکان به هم پیوستند و یک کریدور استراتژیک از غرب عراق از طریق شرق سوریه تا جنوب این کشور شکل دادند. لایه نظارتی نظامی بر این کریدور به شدت تضعیف شده و خلأ ایجادشده را نیروهای مقاومت اسلامی پر کرده‌اند.

انتقال پایگاه التنف و خلأ نظارتی

پایگاه التنف در مثلث مرزی سوریه، عراق و اردن قرار دارد و در سال ۲۰۱۶ توسط آمریکا و ائتلاف بین‌المللی تأسیس شد. این پایگاه طولانی‌مدت وظیفه نظارت بر صحرای شرقی سوریه و مسدود کردن کریدور زمینی محور مقاومت را بر عهده داشت. در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶، وزارت دفاع سوریه اعلام کرد که ارتش این کشور پایگاه التنف را از آمریکایی‌ها تحویل گرفته و در منطقه صحرایی التنف در مرز سوریه، عراق و اردن مستقر شده است.

ارزش استراتژیک التنف نه در تعداد نیروهای مستقر در آن، بلکه در موقعیت جغرافیایی آن بود. این پایگاه دقیقاً بر کوتاه‌ترین مسیر زمینی انتقال نیرو و تجهیزات از عراق به سوریه قرار داشت. حضور طولانی‌مدت آمریکا در آن، عملاً یک سد فیزیکی ایجاد کرده بود. با از بین رفتن این سد، آزادی عمل محور مقاومت در شرق سوریه به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

استقرار نیروهای مقاومت در الانبار و مرزها

همزمان با خروج آمریکا، استقرار نیروهای مقاومت اسلامی در استان الانبار در غرب عراق سرعت گرفته است. منابع امنیتی عراقی گزارش داده‌اند که آمریکا فعالیت‌های شناسایی هوایی و زمینی خود را بین پایگاه التنف و گذرگاه الولید از سر گرفته و همزمان حضور نیروهای مقاومت در مناطق مرزی تقویت شده است.

حشد الشعبی، به ویژه جناح‌های نزدیک به محور مقاومت مانند کتائب حزب‌الله و جنبش النجباء، پس از خروج آمریکا صراحتاً از خلع سلاح خودداری کردند. این گروه‌ها نه تنها سلاح‌های خود را حفظ کرده‌اند، بلکه زنجیره فرماندهی مستقل از ساختار دولت عراق را نیز همچنان در اختیار دارند.

وضعیت سوریه

در سمت سوریه، دولت انتقالی به رهبری احمد الشرع در سپتامبر ۲۰۲۶ مذاکرات محرمانه‌ای با حزب‌الله لبنان با میانجیگری ترکیه برگزار کرد. محورهای اصلی این مذاکرات شامل امنیت مرزی، کنترل کانال‌های قاچاق سلاح و سرنوشت شبکه‌های باقی‌مانده حزب‌الله در جنوب سوریه بود. با این حال، این مذاکرات به هیچ توافق الزام‌آوری منجر نشد. اما هنوز موقعیتی وجود ندارد و احمد الشرع بارها نشان داده قابل اعتماد نیست.

مقاومت عراق: ستون فقرات وحدت الساحات در شامات

 در توازن قدرت محور مقاومت، جایگاه نیروهای مقاومت عراقی به طور چشمگیری ارتقا یافته است. حزب‌الله لبنان در درگیری‌های طولانی با اسرائیل متحمل خسارات سنگینی شد. سقوط سوریه نیز محور مقاومت را از یک متحد کلیدی در سطح دولتی محروم کرد. در این زمینه، نیروهای مقاومت عراقی به توانمندترین نیروی محور مقاومت در منطقه شامات (شرق مدیترانه) تبدیل شده اند، بنابراین به سمت خلع سلاح نخواهد رفت.

هشدار استراتژیک برای اسرائیل و معضل الشرع

نهادهای نظامی اسرائیل وضعیت نیروهای مقاومت عراقی را با دقت زیر نظر دارند. یکی از چالش‌های اصلی پیش روی سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل، وسعت جغرافیایی عراق است، از حومه بغداد تا صحرای غربی هم‌مرز با سوریه، فاصله‌ها زیاد و شناسایی دقیق مراکز فعالیت و انبارهای سلاح دشوار است.

این وضعیت یک زنگ خطر جدی برای اسرائیل است. نیروهای مقاومت عراقی از یک سو در خارج از برد مستقیم حملات زمینی اسرائیل قرار دارند و از سوی دیگر از توانایی حملات دوربرد علیه اسرائیل برخوردارند. این ترکیب، یک تهدید استراتژیک جدید ایجاد کرده که با تهدید حزب‌الله یا یمن متفاوت است.

برای دولت انتقالی سوریه، وضعیت به همان اندازه پیچیده است. اگر الشرع تصمیم بگیرد در لبنان وارد جنگ شود، با با خطر ورود عراق روبرو خواهد شد. توانایی مقاومت عراقی برای ورود به خاک سوریه و ایجاد پایگاه در محور التنف یا دیرالزور دیگر یک مسئله نظری نیست. کنترل الشرع بر جنوب سوریه از ابتدا محدود بوده و مناطق مرزی تقریباً در وضعیت خلأ قرار دارند. هرگونه نفوذ از سمت عراق می‌تواند به یک چالش امنیتی جدی برای دولت سوریه تبدیل شود.

خروج نیروهای آمریکایی از عراق و سوریه، کریدور زمینی محور مقاومت را از یک لایه جاسوسی کلیدی محروم کرده است. نیروهای مقاومت در غرب عراق و نزدیک گذرگاه‌های مرزی مستقر شده‌اند و مسیرهای ورود به سوریه بازگشایی شده است. این ترکیب، سناریوی نفوذ تدریجی به سمت مرز اسرائیل را امکان‌پذیر می‌سازد؛ سناریویی که نه فوری و نه قطعی، اما قابل تحقق ارزیابی می‌شود.