امروز نشست سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا-پاسیفیک (آپک) در شنژن چین آغاز شد و تا فردا ادامه خواهد داشت. این چارچوب بین منطقهای، ماهیتی اقتصادی دارد و دستورکار اصلی آن بر مسائل اقتصادی و فناورانه متمرکز است. در این خصوص چیزی که بیشتر توسط رسانه ها به آن پرداخته شده دیدار سهجانبه سه قدرت بزرگ آمریکا، چین و روسیه در حاشیه این نشست است. این تحلیل سعی دارد علل، محتوی و خروجیهای احتمالی نشست را مورد واکاوی قرار دهد.
چرا سه قدرت در حاشیه اجلاس اقتصادی گفتگو میکنند؟
هدف اصلی از نشست 3 قدرت، مذاکره مستقیم درباره مسائلی از نظم جهانی است. ترامپ به دنبال تثبیت رهبری آمریکا، دستیابی به تفاهم درباره کنترل تسلیحات هستهای، کاهش تنش تجاری و فناوری با چین و بررسی رویکرد چین و روسیه به بحرانهایی مانند جنگ اوکراین و ایران است. در رابطه با ایران او میخواهد از ظرفیتهای مسکو و پکن، بهعنوان شرکای نزدیک تهران، جهت پایان دادن به جنگ استفاده کند. روسیه نیز به صورت رسمی به تقویت همکاری راهبردی با چین، مقابله با پیامد تحریمهای غرب و گسترش نظم چندقطبی اشاره کرده و عملا میخواهد با خروج از انزوای دیپلماتیک، بازگشت روسیه به جایگاه یک قدرت تعیینکننده جهانی را تثبیت و در مذاکرات مربوط به اوکراین دستاورد کسب کند. چین نیز با رویکرد حفظ صلح جهانی و ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ، در پی تقویت جایگاه جهانی چین، مدیریت رقابت با آمریکا و افزایش نقش پکن در مدیریت بحرانهای بینالمللی است.
یالتای 2؟
تحلیلهای بسیاری منتشر شده که این نشست را به کنفرانس یالتا تشبیه میکنند و در مقابل دیدگاههای مخالفی نیز وجود دارد که استدلالهای قویتری ارائه میدهند. برخلاف کنفرانس یالتا در 1945 که بر پایه اتحاد علیه آلمان نازی شکل گرفت و سعی داشت فضای پسا جنگ را مدیریت کند، امروز دو جنگ ایران-آمریکا و اوکراین-روسیه همچنان ادامه داشته و هیچ دشمن واحدی در مقابل 3 قدرت برای اتحاد وجود ندارد. همچنین سه قدرت محاسبه راهبردی یکسانی نداشته و خواستههای متفاوتی دارند. علاوه بر این، کشوری مانند ایران از توان و اراده مستقل برخوردار بوده و این آزمایش را در 2 جنگ پس داده است. پکن بر خلاف قدرتهای غربی در یالتا با تقسیم پنهانی حوزههای نفوذ و تعیین سرنوشت دیگران به دست قدرتهای بزرگ مخالف بوده و نگران است این نشست روابطش با سایر کشورها را تضعیف و تصویرش را بهعنوان مدافع چندجانبهگرایی زیر سؤال ببرد.
نتایج احتمالی نشست 3 جانبه
مهمترین دستاورد نشست را میتوان ایجاد یا تقویت کانال ارتباطی مستقیم بین واشنگتن، مسکو و پکن برای مدیریت بحرانهای امنیتی در شرایط رقابت ژئوپلیتیکی فزاینده دانست. ترامپ قصد دارد چین را به چارچوب مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای وارد کند. بااینکه احتمال دارد سه کشور بر سر ادامه گفتوگوهای کارشناسی در حوزه امنیت هستهای تفاهم داشته باشند، اما توافق الزامآور برای کاهش زرادخانه هستهای محتمل نخواهد بود. با توجه به اینکه زرادخانه هستهای چین تقریباً یکدهم آمریکا و روسیه است، ترجیح چین عدم پذیرش چارچوب محدودکننده مشابه دو قدرت دیگر خواهد بود.
بهعلاوه، ترامپ قصد دارد درباره ضرورت مذاکره و پایان جنگ اوکراین تبادلنظر شود، اما توافق بر سر مرزها، سرزمینهای تصرفشده و تضمینهای امنیتی اوکراین بعید است. ضمن اینکه آمریکا نمیخواهد حس بیاعتمادی اوکراین و کشورهای اروپایی به واشنگتن را نسبت به سرنوشتشان بدون حضور آنها برانگیزد.
احتمال دارد درباره امنیت تنگه هرمز، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و ضرورت مدیریت بحران گفتوگو شود. بااینحال، انتظار تفاهم مشترک برای اعمال فشار یا تعیین تکلیف آینده سیاسی ایران واقعبینانه نیست، زیرا راهبرد چین فراهم کردن زمینههای گفتگو و عدم مداخله در مواضع طرفین است. علاوه بر این، فرسایش توان آمریکا توسط ایران در راستای منافع چین و روسیه است و مادامیکه جنگ اوکراین ادامه داشته باشد، فروکش کردن بحران جنگ بین ایران و آمریکا نمیتواند منافع روسیه را تأمین کند.
به نظر میرسد مهمترین دستاورد نشست، بیشتر نمادین و دیپلماتیک باشد. به بیانی پوتین از شکستن انزوای سیاسی و تثبیت جایگاه روسیه بهره میبرد. ترامپ فرصت کسب دستاورد دیپلماتیک را مخصوصا پس از شکست انتخاباتی جمهوریخواهان پیدا میکند و شی جینپینگ جایگاه چین را بهعنوان میزبان و بازیگر اصلی دیپلماسی جهانی تقویت میکند. بنابراین، احتمال شکلگیری نوعی تفاهم برای مدیریت رقابت میان سه قدرت بیشتر از احتمال توافق بر سر تقسیم حوزههای نفوذ یا حلوفصل بحرانهای جهانی است.
۰ دیدگاه