اندیشکده تهران

مناطق مختلف جهان چگونه به شوک انرژی تنگه هرمز واکنش نشان داده‌اند؟

برای جلوگیری از کمبود در آمریکا، سیاست‌گذاران باید یا افزایش قیمت را بپذیرند یا به مداخلات شدید در بازار مانند محدود کردن صادرات فکر کنند، اقدامی که می‌تواند به‌طور معکوس باعث تعطیلی پالایشگاه‌ها و کاهش تولید در سواحل خلیج آمریکا شود.

جنگ هفت‌هفته‌ای در ایران نشان داده است که مناطق مختلف به‌طور یکسان از وخیم‌ترین اختلال در عرضه نفت و گاز در تاریخ آسیب نمی‌بینند.

کشورهای آسیایی، که بیشترین وابستگی را به جریان نفت و گاز طبیعی مایع از خاورمیانه دارند، هم‌اکنون با کمبود سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ شرکت‌های هواپیمایی قیمت بلیت‌ها را افزایش داده و پروازها را لغو می‌کنند، و پالایشگاه‌ها در رقابتی شدید برای تأمین نفت خام، برای هر بشکه غیرخاورمیانه‌ای رقابت می‌کنند.

دست بالای چین

این وضعیت برای بیشتر کشورهای آسیا صادق است، اما نه برای چین. پکن در طول سال گذشته، هم در ذخایر تجاری و هم راهبردی خود نفت خام انباشته کرده است، آن هم در دوره‌ای که قیمت نفت پایین بود. در حال حاضر، پالایشگاه‌های مستقل چین می‌توانند به بالاترین حجم نفت خام ایران که از ژانویه تاکنون روی نفتکش‌ها ذخیره شده، تکیه کنند تا کمبود عرضه ناشی از محاصره تنگه هرمز توسط ایالات متحده را خنثی کنند.هم‌اکنون نفت خام ذخیره شده ایران روی نفتکش‌ها که به‌طور رسمی از تحریم‌های آمریکا نیز خارج شده، به پالایشگاه‌های مستقل چین اجازه می‌دهد چندین هفته محاصره در مهم‌ترین گلوگاه نفتی جهان را پشت سر بگذارند.

سیاست اخیر آمریکا نشان می‌دهد که دولت ترامپ به‌طور فزاینده‌ای نسبت به بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، در صورتی که به رقبایی مانند چین آسیب بزند، مدارا می‌کند. اگر رشد یک رقیب به دسترسی پایدار به انرژی وابسته باشد، ایجاد عدم قطعیت می‌تواند هزینه‌هایی تحمیل کند که تعرفه‌ها و تحریم‌ها قادر به آن نیستند. آمریکا، برخلاف آسیا و اروپا، در برابر کمبود عرضه نفت مقاوم‌تر بوده است. استدلال دولت ترامپ این است که آمریکا آسیب نخواهد دید، زیرا از نظر انرژی مستقل است و بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت در جهان محسوب می‌شود.

با این حال، بزرگ‌ترین تولیدکننده بودن به معنای استقلال کامل انرژی نیست. آمریکا همچنان برای تأمین مصرف روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه، با وجود تولید حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز (که یک‌پنجم آن صادر می‌شود)، نیازمند واردات نفت خام است. اگر درگیری‌ها، محاصره‌ها، آتش‌بس‌ها و مذاکرات برای چند هفته دیگر ادامه یابد، آمریکا نیز پیامدهای آن را در قیمت نفت خام احساس خواهد کرد.

پیامدهای جنگ برای آمریکا

نخستین پیامد مستقیم جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران همین حالا بر مصرف‌کنندگان آمریکایی تأثیر گذاشته است. قیمت بنزین در عرض تنها شش هفته بیش از یک دلار در هر گالن افزایش یافته است. نرخ تورم در ماه مارس به ۳.۳ درصد در مقیاس سالانه رسید، در حالی که شاخص انرژی ۱۰.۹ درصد رشد داشت؛ این افزایش عمدتاً ناشی از جهش ۲۱.۲ درصدی قیمت بنزین بود که تقریباً سه‌چهارم افزایش ماهانه شاخص کل را تشکیل می‌داد.

با وجود اینکه آمریکا بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خام در جهان است، همچنان از افزایش قیمت سوخت آسیب می‌بیند، زیرا این قیمت‌ها در بازار جهانی تعیین می‌شوند و این بازار اکنون اختلال عظیم عرضه ناشی از جنگ ایران را در قیمت‌ها لحاظ کرده است.

ناتوانی شیل از جبران کمبود

تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا احتمالاً تولید خود را افزایش خواهند داد، زیرا قیمت نفت بیش از یک ماه است که بالاتر از سطح سودآوری آن‌ها قرار دارد. با این حال، این افزایش تولید تدریجی خواهد بود و تنها در بازه زمانی ۳ تا ۶ ماه آینده قابل مشاهده خواهد بود، در صورتی که فعالیت تکمیل چاه‌ها افزایش یابد. در هر صورت، تولیدکنندگان آمریکایی نمی‌توانند شکاف ایجادشده در عرضه جهانی نفت پس از بسته شدن تنگه هرمز را پر کنند.

ازسوی دیگر، نااطمینانی نسبت به پایداری قیمت‌های فعلی نفت باعث شده است تصمیم‌گیری نسبت به افزایش شدید حفاری در چاه‌های شیل با دشواری روبرو باشد. در واقع عدم قطعیت ژئوپلیتیکی بزرگ‌ترین مانع رشد تولید در آمریکا است.

آسیا و اروپا؛ قربانیان اصلی

در حالی که تولیدکنندگان شیل با این عدم قطعیت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، آسیا و اروپا با خطر کمبود سوخت مواجه‌اند و برای خرید نفت آمریکا که صادرات آن به رکوردهای جدید رسیده، هزینه بیشتری می‌پردازند. این سطح بالای صادرات آمریکا، همراه با تداوم درگیری، می‌تواند ذخایر نفت در منطقه کلیدی ساحل خلیج آمریکا را تا پایان ژوئن، حتی با در نظر گرفتن برداشت از ذخایر راهبردی نفت به سطوح بحرانی کاهش دهد.