در ۲۸ آوریل، یک نفتکش حامل نفت خام با مالکیت ژاپنی و پرچم پاناما، پس از حدود دو ماه سرگردانی، سرانجام با عبور امن از تنگه هرمز از خلیج فارس خارج شد. این کشتی حدود ۲ میلیون بشکه نفت را که در ۳ مارس از پایانه جعیمه عربستان بارگیری کرده بود، حمل می‌کرد. با این حال، بیش از ۱۵۰ نفتکش دیگر همچنان در منطقه گرفتارند، زیرا ایران کنترل سختگیرانه‌ای بر تردد در تنگه اعمال می‌کند. عبور این کشتی و چند مورد مشابه در روزهای اخیر نشانه تغییر رفتار تهران نیست؛ بلکه عبورها همچنان به «نظم ناوبری» جدیدی وابسته‌اند که ایران در طول جنگ - از جمله در واکنش به محاصره بنادرش توسط آمریکا - به‌تدریج شکل داده است.

 

 

کشتی‌های تجاری هنوز هیچ تضمینی برای عبور امن از تنگه ندارند، به‌ویژه اگر از مسیرهای جدیدی که ایران تعیین کرده - که از آب‌های سرزمینی این کشور می‌گذرد - پیروی نکنند. برخی کشتی‌ها تنها پس از رایزنی دولت‌های مرتبط با تهران (مانند هند، ژاپن و پاکستان) موفق به عبور شده‌اند، اما حتی این ترتیبات نیز قابل اتکا نبوده‌اند. از ۱۸ آوریل، هم‌زمان با تشدید کنترل ایران، کشتی‌های مرتبط با پاکستان و هند نیز برای خروج از تنگه با مشکل مواجه شده‌اند. این مسئله برای کشورهایی که به شدت به مسیر هرمز برای امنیت انرژی خود وابسته‌اند، اهمیت زیادی دارد.

 

در همین حال، برخی کشتی‌های دیگر - از جمله نفتکش‌هایی که نفت عراق را حمل می‌کنند - با وجود وعده معافیت، همچنان در بلاتکلیفی مانده‌اند. صادرات نفت جنوب عراق که پیش از جنگ بیش از ۳ میلیون بشکه در روز بود، اکنون عملاً فلج شده است. برخی کشتی‌ها به شکل غیرمعمول موفق به عبور شده‌اند. برای مثال، یک نفتکش با خاموش کردن سیستم شناسایی خودکار (AIS) توانست وارد تنگه شود، بارگیری کند و بدون مزاحمت خارج شود. با این حال، چنین اقداماتی بسیار پرخطر تلقی می‌شوند و روشن نیست تا چه حد در موفقیت این عبورها نقش داشته‌اند.

 

 

طبق برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، کاهش صادرات نفت ناشی از جنگ به بیش از ۱۳ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که فشار شدیدی بر بازارهای جهانی وارد کرده است. این کمبود به‌سادگی قابل جبران نیست، زیرا منابع جایگزین محدودند و رقابت بر سر آنها شدید است. صادرات نفت آمریکا افزایش یافته، اما فاصله زیادی با جبران کامل این کاهش دارد.

 

پیش از جنگ، حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز نفت و میعانات از طریق تنگه هرمز عبور می‌کرد. اگرچه عربستان و امارات از خطوط لوله جایگزین استفاده می‌کنند، اما ظرفیت این مسیرها بسیار کمتر است و بسیاری از محصولات نفتی و همچنین گاز طبیعی مایع (که حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی را تشکیل می‌دهد) از این طریق قابل انتقال نیست.

 

پیامد این اختلالات در سطح جهانی احساس می‌شود: از افزایش قیمت سوخت در حمل‌ونقل و هوانوردی گرفته تا اثرگذاری بر کشاورزی، تولید صنعتی و صنایع پتروشیمی. به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، بازگشت جریان عادی در تنگه هرمز مهم‌ترین عامل برای کاهش فشار بر بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی است.

 

 

تردد نفتکش‌ها در هرمز نسبت به پیش از جنگ به‌شدت کاهش یافته است. برای مثال، در ۲۸ فوریه حدود ۵۰ نفتکش از تنگه عبور کردند، اما این رقم در ۲۸ آوریل به تنها ۳ کشتی رسید. ایران احتمالاً به اعمال فشار بر کشتی‌های گرفتار ادامه خواهد داد، به‌ویژه در واکنش به اقدام نیروی دریایی آمریکا که برخی نفتکش‌های ایرانی را به بازگشت به بنادر مجبور کرده یا آنها را توقیف می‌کند. عقب‌نشینی ایران و اجازه عبور آزادانه کشتی‌ها می‌تواند نشانه‌ای از کاهش تنش باشد، اما تاکنون چنین نشانه‌ای دیده نشده است.

 

حتی در صورت دستیابی به توافق سیاسی برای بازگشایی تنگه، بازگشت سریع به وضعیت عادی بعید است. ایران به‌احتمال زیاد از شرایط جدید ژئوپلیتیکی برای ادامه اعمال نفوذ در حوزه دریایی استفاده خواهد کرد. این کشور عملاً اصل «آزادی کشتیرانی» را تضعیف کرده و امنیت دریایی را به‌شدت خدشه‌دار کرده است—و مسیر بازگرداندن این دو اصل همچنان نامشخص است. این همان نظم ناوبری جدید در منطقه است، نظمی که در حال حاضر تحت کنترل ایران قرار دارد.