در ژانویه 2025، «دیپ‌سیک» (DeepSeek)، یک استارتاپ بی‌نام‌ونشان چینی، با ارائه یک مدل هوش مصنوعی (AI) قابل رقابت با نمونه‌های آمریکایی، جهانیان را شگفت‌زده کرد. این مدل از آن جهت که بدون دسترسی به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی شرکت انویدیا توسعه یافته بود، چشمگیرتر به نظر آمد و عزم چین را برای نوآوری در شرایط محدودیت اثبات کرد. در سال 2026، شگفتی‌ها نه از دل نرم‌افزار، که از دل سخت‌افزار سیلیکونی بیرون خواهند آمد. شرکت‌های چینی در دو حوزه‌ای که برای مدت‌ها فراتر از توانشان قلمداد می‌شد، پیشرفت خواهند کرد: طراحی و تولید تراشه‌های قدرتمند هوش مصنوعی.

 

آمریکا از سال 2019 محدودسازی صادرات تراشه‌های پیشرفته و ابزارهای ساخت تراشه را آغاز کرد، با این امید که رشد چین را مهار کند. در عوض، این محدودیت‌ها محرکی برای خوداتکایی چین شدند. راه اندازی یک صنعت داخلی تراشه، به‌ویژه برای پردازنده‌های مورد استفاده در هوش مصنوعی، به شدت دشوار است. ساخت این تراشه‌ها نیازمند ماشین‌های پیشرفته لیتوگرافی است که مدارها را بر روی ویفرهای سیلیکونی حک کنند. اما شرکت هلندی ASML به عنوان بزرگترین تولیدکننده این ماشین‌ها از معامله با چین منع شده است. این ممنوعیت تولید تراشه‌های پیشرفته با ابعاد 7 نانومتر (nm، یا میلیاردیم متر) یا کمتر را برای شرکت‌های چینی دشوار کرده است. با این وجود، چین در حال بهره‌برداری حداکثری از ابزارهایی است که هم‌اکنون در اختیار دارد.

 

علیرغم عدم عرضه بهترین و پیشرفته‌ترین محصولات، انویدیا بر بازار تراشه‌های هوش مصنوعی چین سلطه نسبی دارد. با این وجود، تأمین‌کنندگان چینی مانند هواوی، کمبریکون و متاکس در حال حاضر موفق به پوشش دوپنجم تقاضای موجود شده‌اند که ارزش آن در سال 2025 برابر با 38 میلیارد دلار بود. تا سال 2027، سهم این شرکت‌ها می‌تواند از 50 درصد بازاری با ابعاد احتمالی 71 میلیارد دلار عبور کند. تراشه‌های این شرکت‌ها از پیشرفته‌ترین محصولات انویدیا عقب‌ترند، اما بسیاری از آن‌ها با نسخه‌های تضعیف‌شده‌ای که شرکت‌های آمریکایی مجاز به فروش در چین هستند، برابری می‌کنند. بنابر گزارش‌ها، دولت چین برای حمایت از این تراشه‌های بومی شرکت‌های داخلی را از استفاده تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا منع کرده است و غول‌های فناوری چین، اعم از علی‌بابا و بایدو، آموزش مدل‌های هوش مصنوعی را با استفاده از تراشه‌های بومی آغاز کرده‌اند.

 

طراحان چینی اغلب برای دستیابی به عملکرد بهتر، بهره‌وری انرژی را قربانی می‌کنند. سیستم CloudMatrix هواوی، 384 عدد تراشه‌ Ascend را به هم متصل می‌کند و قابلیت رقابت با پیشرفته‌ترین محصولات انویدیا را داراست، اما بیش از چهار برابر انرژی مصرف می‌کند. چشم‌انداز امیدوارکننده‌ اما، احتمال افزایش بهره‌وری از طریق هماهنگی دقیق‌تر طراحی تراشه با نرم‌افزار است که در دیپ سیک و هواوی دنبال می‌شود. 

 

انتظار می‌رود تولید داخلی چین در تراشه‌های هوش مصنوعی برای سال 2026 به شکل قابل‌توجهی افزایش یابد. این افزایش بر دو شرکت متکی خواهد بود: شرکت بین‌المللی تولید نیمه‌هادی (SMIC) یا بزرگ‌ترین ریخته‌گری چین؛ و هواوی یا پیش‌قراول فناوری این کشور. شرکت بین‌المللی تولید نیمه‌هادی قصد دارد ظرفیت تولید تراشه‌های 7 نانومتر و پایین‌تر را دو برابر کند. همزمان، هواوی نیز در حال راه اندازی کارخانه‌های تخصصی تولید تراشه است. 

 

کارخانه‌های چینی که از دریافت تجهیزات لیتوگرافی جدید محروم‌اند، باید از ابزارهای قدیمی‌تر بسازند و بر همین اساس، بازدهی تولید چین به سطح شرکت تایوانی پیشتاز در صنعت تراشه، TSMC، نزدیک نخواهد شد. با این حال، حتی با نیمی از بازدهی TSMC نیز کارخانه‌های چینی قادرند میلیون‌ها تراشه هوش مصنوعی تولید کنند که این مقدار، برای تامین بخش اعظم تقاضای داخلی کفایت خواهد کرد.

 

چالش‌های استقلال چین در فناوری تراشه‌ متعدد هستند و شرکت‌های چینی ممکن است هرگز در بهره‌وری یا عملکرد به پای پیشگامان این فناوری در جهان نرسند. با این وجود، تا پایان 2026 ممکن است چینی‌ها بخش بزرگی از تقاضای داخلی خود را تأمین کنند. تحقق این سناریو یک تحول عمیق خواهد بود و نشان خواهد داد که تلاش آمریکا برای مهار کردن جاه‌طلبی‌های چین در حال منجر شدن به شکست است.