اندیشکده تهران

چرا می‌توان از ایران امتیازاتی فراتر از موضوع هسته‌ای گرفت؟

تغییر رژیم می‌تواند منافع آمریکا را برآورده کند اما بدون یک برنامه عملی برای دستیابی به آن، تغییر رژیم تنها یک رویا است. روش‌های مختلف برای تلاش در این زمینه یا غیرواقعی و یا احتمالاً نیازمند زمان زیادی خواهند بود و حتی ممکن است نتایج آن دقیقاً بر خلاف خواسته‌های ایالات متحده باشد.

پس از گذشت هشت ماه از جنگ دوازده‌روزه، واشنگتن دوباره در آستانه جنگ با تهران قرار دارد. نشانه‌هایی از نگرانی دولت ایران نسبت به اقدام نظامی آمریکا مشاهده می‌شود. حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به برنامه هسته‌ای ایران در سال 2025 هرچند به عقب افتادن آن انجامید، اما نتوانست آن را به طور کامل نابود کند. در عین حال، ایران به بازسازی شبکه شرکای خود و تأمین مالی آنها ادامه داده است. با توجه به این شرایط، پیش‌بینی می‌شود که ایالات متحده و اسرائیل در ماه‌های آینده حملات مشترکی علیه ایران انجام دهند که ممکن است اهداف وسیع‌تری از جمله تغییر رژیم را در بر گیرد.

دو گزینه «جنگ» و «توافق» و چندین چالش

در دوران دولت اوباما، او به شدت مورد انتقاد قرار گرفت که تنها به مسئله هسته‌ای پرداخته است. مقامات دولت او این رویکرد را راهبردی‌ترین و عمل‌گراترین می‌دانستند، چرا که این اقدام علاوه بر رسیدگی به مهم‌ترین موضوع، فضای لازم برای گفت‌و‌گو درباره مسائل دیگر را فراهم می‌آورد. اما احتمال اینکه دولت کنونی آمریکا چنین رویکردی را در پیش گیرد، بسیار ضعیف است. پیشنهاد مصالحه در زمینه هسته‌ای نه تنها با تعهد دولت ترامپ به حمایت از معترضان در تضاد است، بلکه حتی ممکن است نتواند هدف حداقلی یعنی جلوگیری از درگیری‌های منطقه‌ای را تأمین کند. در این شرایط، دو گزینه پیش روی دولت ایالات متحده قرار دارد: حملات نظامی یا یک «توافق بزرگ» که تمامی نگرانی‌های واشنگتن را پوشش دهد. با این حال، به نظر نمی‌رسد که هیچ‌کدام از این گزینه‌ها رضایت‌بخش باشند.

دولت ایالات متحده نمی‌تواند اطمینان حاصل کند که حملات هوایی به تنهایی اهدافش در زمینه برنامه هسته‌ای ایران را تحقق خواهد بخشید. همچنین، دولت نمی‌تواند به طور قطع مطمئن باشد که حملات گسترده‌تر منجر به تغییر رژیم یا ایجاد دولتی جدید که بیشتر به منافع آمریکا توجه داشته باشد شود.

توافق بزرگ که شامل درخواست‌های فراگیر از ایران برای کنار گذاشتن برخورد با معترضین، توانایی‌های موشکی، شبکه‌های نیابتی و برنامه هسته‌ای است، ممکن است نیاز به تغییرات اساسی در استراتژی امنیت ملی جمهوری اسلامی داشته باشد. با اینکه دولت ایران به شدت ضعیف شده است، به نظر نمی‌رسد که آمادگی پذیرش چنین تغییرات عمیقی را داشته باشد. مقامات ایران ممکن است باور داشته باشند که تهدیدهای موشکی و قدرت نامتقارن می‌تواند ایالات متحده و اسرائیل را از حملات بیشتر بازدارد، و این واقعیت که کشورهای منطقه به سرعت برای منصرف کردن دولت ترامپ از انجام حملات جدید اقدام کردند، باعث تقویت ایده آنها شده است.

این موانع باعث شده برخی پیشنهاد کنند تغییر رژیم می‌تواند منافع آمریکا را برآورده کند اما بدون یک برنامه عملی برای دستیابی به آن، تغییر رژیم تنها یک رویا است. روش‌های مختلف برای تلاش در این زمینه یا غیرواقعی و یا احتمالاً نیازمند زمان زیادی خواهند بود و حتی ممکن است نتایج آن دقیقاً بر خلاف خواسته‌های ایالات متحده باشد.

راه پیش‌رو

با این حال، اکنون دولت ترامپ به دلیل ضعف ایران در زمینه‌های هسته‌ای، اقتصادی، سیاسی و منطقه‌ای بیش از هر زمان دیگری از مزایای قابل‌توجهی برای رویارویی با ایران برخوردار است. در نظر گرفتن این مزایا، دولت ترامپ باید کمتر به فکر «توافق» با تهران باشد و بیشتر تمرکز خود را معطوف کند به این که چگونه می‌تواند از تهدید حملات قریب‌الوقوع برای تحقق خواسته‌های خود از ایران در زمینه‌های مختلف استفاده کند. این خواسته‌ها عبارتند از:

1.برنامه هسته‌ای که شامل همکاری کامل ایران با آژانس انرژی اتمی، ارائه گزارش از وضعیت مواد هسته‌ای ایران و انتقال آن به کشوری دیگر و تهدید به حملات بیشتر در صورت عدم همکاری با آژانس و تلاش برای دستیابی به بمب هسته‌ای است.

2.حقوق بشر که شامل لغو محدودیت‌های ارتباطی، آزادی زندانیان سیاسی و جلوگیری از اعدام و شکنجه معترضان است.

3.موشک‌ها و نیروهای نیابتی که شامل همکاری با دولت‌های منطقه‌ای فشار برای محدودیت در اندازه، برد و ترکیب زرادخانه‌های موشکی، و حمایت از بازیگران غیر دولتی است. در عین حال، واشنگتن باید روشن کند که اگرچه نگران برنامه موشکی تهران است، اما مانع حمله یک‌جانبه اسرائیل نخواهد بود. اگر ایران و کشورهای منطقه می‌خواهند جلوی حملات اسرائیل را بگیرند، باید به طور مستقیم به نگرانی‌های اسرائیل رسیدگی کنند.

ترامپ نباید به هیچ وجه در مذاکرات آتی تسهیلات تحریمی در ازای امتیازات سبک ارائه دهد. ایالات متحده باید روشن کند که بار مسئولیت جلوگیری از درگیری بر دوش دولت ایران است.

منبع: موسسه واشنگتن

نویسندگان: ریچارد نفیو و مایکل سینگ