آیا جهان به سمت بحران جدید غلات حرکت می‌کند؟

بازار جهانی غلات متاثر از مجموعه‌ای از اختلالات دستخوش تنش‌های قیمتی شده است و در سایه تداوم این تنش‌ها و عبور از فصل کشت، نگرانی‌ها در سطح بین‌المللی درباره وقوع دور جدیدی از بحران غلات افزایش یافته است. به طور کلی، سه اختلال نگران‌کننده در بازار جهانی غلات قابل ردیابی هستند. این یادداشت کوتاه قصد دارد به اختصار درباره این سه اختلال صحبت کند و به پرسش مطرح شده در عنوان پاسخ دهد.

 
جنگ در دریای سیاه و اختلال در انتقال غلات
تداوم اختلال لجستیکی در دریای سیاه ناشی از جنگ میان روسیه و اوکراین یکی از مهم‌ترین روندهایی است که بر حجم عرضه جهانی غلات اثرگذار بوده است. هم روسیه و هم اوکراین از عرضه‌کنندگان عمده گندم و ذرت در بازار جهانی هستند و حملات به زیرساخت‌های بندری و کشتی‌های تجاری، جریان صادرات از این منطقه را کند نموده است. بنابر گزارش فائو، مجموع تجارت جهانی غلات در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۵۰۵.۸ میلیون تن برآورد شده که ۳.۵ درصد کمتر از سال پیش است. پیش‌بینی این سازمان از رقم صادرات گندم و ذرت نیز در سایه تحولات دریای سیاه و فقدان ظرفیت جایگزینی لجستیکی کاهش یافته است. به بیان دیگر، حتی اگر تولید در سطوح پیشین تداوم می‌داشت، احتمال مشاهده کمبود منطقه‌ای و افزایش هزینه تامین کالا وجود داشت. این در حالیست که به موجب اختلال در تنگه هرمز انتظار می‌رود میزان تولید غلات در چشم‌انداز آتی با افت مواجه گردد.

جنگ در هرمز و اختلال در بازار نهاده
اثر جنگ در هرمز همچون اثر دریای سیاه نیست و بیش از آنکه در قالب افت فوری عرضه غلات مشاهده شود، در قالب کاهش ظرفیت تولید برای فصل‌های آینده رخ‌نمون خواهد شد. باید توجه داشت که تجارت در گذرگاه هرمز محدود به نفت و گاز نیست. تا پیش از جنگ چهل‌روزه، حدود یک سوم از تجارت جهانی اوره و نیمی از تجارت دریابرد گوگرد از این گذرگاه عبور می‌کرد. تداوم اختلال در عرضه این دو نهاده بنیادین هزینه تولید را افزایش داده است و به سبب کاهش مصرف نهاده‌ها یا محدود شدن سطح زیر کشت، عملکرد مزارع در برداشت‌های آینده افت خواهد داشت.
به گزارش رویترز، سازمان ملل درباره احتمال از دست رفتن فرصت کشت پیش‌رو در برخی مناطق آسیا و آفریقا در صورت عدم تسهیل عبور کودهای شیمیایی توسط طرفین، هشدار داده است. اتاق بازرگانی بین‌المللی در برآوردی بدبینانه حتی احتمال رشد 81 درصدی قیمت غلات از سطح مبنای سال ۲۰۲۰ را مطرح کرده است.

 
مخاطرات اقلیمی و افت کمی و کیفی تولید
فارغ از این دو جنگ مهم، شرایط نامساعد جوی نیز محدودیت‌هایی را به بازار غله تحمیل کرده است. مثلا در کانادا، بارندگی غیرمعمول ماه سپتامبر برداشت محصولات را به تاخیر انداخت و از کیفیت نهایی آنها کاست. در سطح جهانی نیز فائو میزان تولید گندم امسال را 3.3 درصد کمتر از سال قبل برآورد کرده است. درباره تولید ذرت و سایر غلات نیز انتظار افت تولید وجود دارد. بر همین اساس، حتی اگر عرضه در برخی مناطق همچنان بالا بماند، افت تولید یا کیفیت در سایر مناطق به مجموعه بازار غلات جهانی ضربه خواهد زد. ضمن اینکه جبران کسری عرضه با توجه به اختلالات بالا دشوارتر از شرایط معمول خواهد بود.

جمع‌بندی
بازار جهانی هنوز با کمبود فیزیکی غلات مواجه نشده است و تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۹۷۹ میلیون تن پیش‌بینی شده است؛ رقمی که با وجود کاهش ۲.۱ درصدی نسبت به رکورد سال قبل، دومین سطح بالای ثبت‌شده خواهد بود. ذخایر پایان فصل کل غلات نیز حدود ۹۵۰ میلیون تن و نسبت ذخایر به مصرف ۳۱.۷ درصد برآورد شده است. همین مسئله موجب می‌شود که احتمال وقوع بحران فراگیر هنوز جدی تصور نشود. با این وجود، تحولات قیمتی نشان می‌دهند که حساسیت بازار غله به مخاطرات و روندها جدی و قابل توجه است. شاخص قیمت غلات فائو در ماه سپتامبر ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل‌تر حدود 5 درصد و در مقایسه با ماه مشابه سال گذشته بیش از ۱۷ درصد افزایش یافته است. قیمت جهانی گندم در همین یک ماه بیش از ۶ درصد و قیمت ذرت بیش از ۵ درصد افزایش داشته است. همین حساسیت قیمتی می‌تواند به سرعت تشدید شود و در صورت هم‌افزایی اختلال‌های پیش‌گفته انتظار می‌رود که علاوه بر چالش‌های قیمتی جدی، در برخی مناطق و مقاطع زمانی چالش فیزیکی نیز در بازار غلات مشاهده شود.