با شدت گرفتن فشارهای اقتصادی آمریکا بر کوبا در دوران دولت دوم ترامپ، این کشور با چالش‌های اقتصادی گسترده‌ای روبرو شده است. کاهش شدید تأمین نفت از سوی ونزوئلا به عنوان تأمین‌کننده اصلی انرژی کوبا، منجر به بحران بی‌سابقه‌ای در حوزه انرژی شده که تمام ابعاد اقتصادی و اجتماعی این کشور را تحت تأثیر قرار داده است. این یادداشت به بررسی وضعیت کنونی اقتصادی و اجتماعی کوبا و همچنین سناریوهای مختلف مواجهه دولت ترامپ با این کشور می‌پردازد.

وضعیت اقتصادی-اجتماعی ماه‌های اخیر کوبا

بحران انرژی در کوبا که عمدتاً ناشی از اختلالات در تأمین سوخت و برق است، نه تنها منجر به مشکلات جدی در تأمین سوخت و برق برای حمل و نقل زمینی و هوایی شده، بلکه بخش‌های کلیدی مانند مراقبت‌های بهداشتی و تأمین کالاهای اساسی نیز با بحران‌هایی روبرو شده است. این بحران علاوه بر ایجاد اختلال در تأمین نیازهای اولیه مردم، صنعت گردشگری و استخراج منابع معدنی کوبا را نیز تحت تأثیر قرار داده و عملاً این صنایع را به تعطیلی کشانده است. در نتیجه، وضعیت انسانی در کوبا به شدت وخیم شده است. در حال حاضر، دلار آمریکا با ۵۰۰ پزوی کوبا معامله می‌شود که در مقایسه با سال گذشته، افزایشی بالغ بر ۴۰ درصدی داشته است.

نارضایتی عمومی در کوبا به حدی رسیده است که برخی از مردم مداخله نظامی آمریکا و تغییر دولت را مطلوب می‌شمارند، هرچند که اکثریت مردم به دلیل فقدان اپوزیسیون قوی در داخل کشور، چنین تحولی را به مثابه افزایش بی‌ثباتی می‌دانند. در پاسخ به این بحران، دولت کوبا تدابیری را اعم از کاهش ساعات کاری ادارات، تعطیلی مراکز گردشگری، کاهش روزهای مدرسه و محدود کردن فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی اتخاذ کرده است. همچنین، تخصیص اولویت‌های سوخت برای خدمات ضروری مانند بهداشت و امنیت ملی نیز در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، به نظر می‌رسد در صورت تداوم فشارهای آمریکا، این تدابیر نتوانند بحران را به طور موثر حل کنند.

اهداف آمریکا از فشار به کوبا

ترامپ، که پس از موفقیت در پرونده ونزوئلا به دنبال گسترش نفوذ خود در نیمکره غربی است، اکنون کوبا را به عنوان هدف بعدی خود در نظر گرفته است. دولت آمریکا همواره روابط نزدیک کوبا را با چین و روسیه، به ویژه در حوزه‌های امنیتی و اطلاعاتی، تهدیدی جدی برای منافع خود می‌داند و از این طریق قصد دارد پایگاه‌های اطلاعاتی این دو کشور در منطقه را از بین ببرد.

علاوه بر این، ترامپ قصد دارد دولت کوبا را به گونه‌ای تحت فشار قرار دهد که نه تنها سیاست‌های داخلی این کشور را تغییر دهد، بلکه در جهت تسلط بیشتر آمریکا بر سیاست‌های داخلی کوبا نیز اقدام کند. شایان ذکر است که وزیر خارجه آمریکا که خود اصالتاً اهل کوبا است، براندازی دولت کوبا را به عنوان یک پروژه شخصی پیگیری می‌کند.

سناریوهای پیش روی کوبا

ترامپ در چندین سخنرانی به کوبا اشاره کرده و گفته است که این کشور در حال «فروپاشی» است. با این حال، او بعدتر از تهدید به اقدام نظامی علیه کوبا عقب‌نشینی کرده و اظهار داشته که سقوط کوبا به‌طور طبیعی اتفاق خواهد افتاد. در حال حاضر، سه سناریو محتمل برای آینده کوبا قابل تصور است:

تسلیم یا فروپاشی دولت در اثر فشار اقتصادی: در این سناریو، فشارهای اقتصادی ادامه‌دار منجر به تسلیم دولت کوبا در برابر خواسته‌های آمریکا می‌شود و یا دولت به دولتی ورشکسته تبدیل می‌شود که دیگر هیچ کنترلی بر کشور ندارد. این سناریو به نظر محتمل‌ترین گزینه است.

مداخله نظامی محدود: مشابه اقدام ترامپ در ونزوئلا، مداخله نظامی محدود با هدف تغییر رفتار دولت کوبا و یا ترور مقامات ارشد این کشور برای فشار به دولت صورت می‌گیرد. احتمال این سناریو متوسط است، اما به دلیل انسجام دولت کوبا، تأثیرگذاری آن ممکن است محدود باشد.

مداخله نظامی گسترده: این سناریو شامل اقداماتی چون ترور گسترده مقامات کشوری و از کار انداختن نیروهای نظامی-امنیتی به هدف تسلیم کامل دولت و یا احیای فرصتی برای اپوزیسیون جهت تصاحب قدرت است. احتمال این سناریو پایین است چرا که علاوه بر تحمیل هزینه نظامی، موفقیت آن نامشخص به نظر می‌رسد و می‌تواند به بی‌ثباتی شدید در منطقه منجر شود.

جمع‌بندی

بحران اقتصادی در کوبا وارد مرحله بی‌سابقه‌ای شده است که ممکن است به بحران انسانی-سیاسی فراگیر تبدیل شود. دولت ترامپ عزم خود را برای مقابله با کوبا نشان داده است. کماکان محتمل‌ترین مسیر پیش‌رو تداوم فشار اقتصادی برای تسلیم دولت کوبا است. در نهایت، به نظر می‌رسد که هر اقدام ترامپ در کوتاه‌مدت تنها موجب بی‌ثباتی بیشتر در کوبا خواهد شد و در بلندمدت، بحران‌های موجود همچنان باقی خواهد ماند.