آیا ائتلاف اپوزیسیون و احزاب عربی علیه نتانیاهو شکل می‌گیرد؟
پس از مشارکت گسترده جماعت عربی در انتخابات اخیر کنست و کسب ۱۹ کرسی توسط احزاب این جریان، اکنون وزن سیاسی احزاب عربی در پارلمان اسرائیل به شدت بالا رفته و با توجه به عدم کسب اکثریت پارلمانی توسط هیچ یک از ائتلاف‌های یهودی، اکنون احزاب عربی نقش تعیین‌کننده‌ای در تشکیل یا عدم تشکیل دولت در اسرائیل خواهند داشت.
محرک‌های شکل‌گیری ائتلاف با احزاب عربی
دو ائتلاف یهودی برای رهایی از بن‌بست سیاسی فعلی و جلوگیری از تکرار انتخابات، به دنبال راه‌های گریزی هستند که طبعاً یکی از این موارد، همکاری با احزاب عربی است. در ادامه به عوامل موثر بر احتمال ائتلاف دو جریان یهودی با احزاب عربی خواهیم پرداخت.
1- مخالفت شدید اعراب با نتانیاهو و راست گرایان
از آنجایی که در دولت کنونی اسرائیل به رهبری نتانیاهو، چهره‌های افراطی نظیر اسموتریچ و بن‌گویر سیاست‌های خصمانه‌ای را علیه اعراب ساکن اراضی اشغالی اتخاذ کرده‌اند، احزاب عربی هیچ تمایلی به ادامه فعالیت دولت فعلی نداشته و رهبران این احزاب بیان داشته‌اند که از هر ابزاری برای خلع ائتلاف دولتی از قدرت بهره خواهند برد. بنابراین امکان ائتلاف احزاب عربی با ائتلاف نتانیاهو عملاً غیرممکن است. علاوه بر این، خود نتانیاهو و همپیمانان راستگرایش نیز، به دلیل مواضع نژادپرستانه ضد عربی‌شان، هیچ تمایلی به ائتلاف با اعراب ندارند.
اما احزاب عربی برای خلع نتانیاهو از قدرت، در گام اول در جلسه خود با رئیس جمهور اسرائیل، احتمالاً آیزنکوت را به عنوان نخست وزیر پیشنهادی‌شان معرفی خواهند کرد. در این صورت، با توجه به کسب توصیه‌های بیشتر، آیزنکوت به عنوان نخستین فرد، مسئول تشکیل کابینه خواهد شد. اما همچنان این به معنی ورود احزاب عربی به ائتلاف با آیزنکوت نخواهد بود.
2- ناتوانی اپوزیسیون در تشکیل ائتلاف بدون حمایت اعراب
از طرفی آیزنکوت برای تشکیل دولت و جلوگیری از تکرار انتخابات، حداقل نیازمند حمایت حزب عربی رعم برای افزایش تعداد کرسی‌های ائتلاف خود از ۴۸ به ۵۶ خواهد بود. در این سناریو، آیزنکوت یا باید مستقیماً با فهرست مشترک عربی که ۱۱ کرسی دارد، وارد ائتلاف شود، یا برای تشکیل دولت اقلیت، نیازمند رای ممتنع سه حزب عربی عضو لیست مشترک خواهد بود. البته در صورتی که حزب حریدی یهودیت متحد تورات نیز به جای رای مخالف، رای ممتنع به نخست وزیری آیزنکوت و نتانیاهو دهد، امکان تشکیل دولت اقلیت توسط ائتلاف اپوزیسیون بدون حمایت مستقیم احزاب عربی وجود خواهد داشت، اما بنابر ادعای مقامات حزب حریدی یهودیات تورات، تاکنون هیچ تماسی از جانب احزاب اپوزیسیون با رهبران حزب یهودیت تورات شکل نگرفته و به همین دلیل، همچنان در خصوص تصمیم نهایی سران حزب یهودیت توراتی در خصوص حمایت یا عدم حمایت از نامزدهای نخست‌وزیری ابهام وجود دارد.
3- جلوگیری از تداوم حضور نتانیاهو در قدرت با دولت پیشبرد امور
از آنجایی که اصلی‌ترین نقطه اشتراک احزاب اپوزیسیون، مخالفت آن‌ها با تداوم دولت نتانیاهو است، ممکن است این احزاب جهت تحقق این هدف، ولو به شکل محدود، حاضر شوند تا با احزاب عربی همکاری داشته باشند. در این سناریو، احزاب اپوزیسیون در ابتدا با همکاری احزاب عربی خواهند کوشید تا با تغییر ریاست کنست اسرائیل، گزینه مدنظر خود را به عنوان رئیس کنست معرفی کرده و پس از آن نیز تلاش خواهند کرد تا با تصویب قوانینی، مانع از نخست وزیری نتانیاهو شده یا حداقل اختیارات او را محدود کنند.
در همین راستا احزاب عربی ممکن است در جهت تشکیل دولتی به رهبری آیزنکوت تلاش کنند اما پس از آن، با عدم همراهی با آیزنکوت، زمینه انحلال ائتلاف را فراهم کنند تا دولت پیشبرد امور توسط جریان اپوزیسیون فعلی و نه نتانیاهو اداره شود.
موانع همکاری
علی رغم امکان حصول شرایطی برای رهایی از بن بست سیاسی شکل گرفته در اسرائيل از طریق مذاکره با اعراب، اما موانع و هزینه‌های همکاری با این احزاب سبب شده است تا فعلاً چشم‌انداز روشنی در خصوص امکان همکاری این احزاب با ائتلاف آیزنکوت وجود نداشته باشد. در ادامه به بررسی این موانع خواهیم پرداخت.
1- شروط چهارگانه آیزنکوت
یکی از جدی‌ترین موانع همکاری ائتلاف آیزنکوت با احزاب عربی، شروط چهارگانه‌ای است که اخیراً آیزنکوت برای ورود هر حزبی به ائتلاف دولتی مد نظر خود مطرح کرده است. این شروط که عبارتند از: پذیرش اسرائيل به عنوان یک دولت یهودی، پذیرش ارزش‌های مطرح شده در اعلامیه استقلال، تعهد به خدمت نظامی برای همه شهروندان و پذیرش حماس به عنوان یک سازمان تروریستی. این شروط می‌تواند مانع از ورود احزاب عربی به ائتلاف با آیزنکوت شود، چرا که بعضی احزاب عربی خصوصاً بلد، رسماً در اصول اساسی خود با شناسایی دولت اسرائیل به عنوان یک دولت یهودی مشکل داشته و حضور بلد در دولتی با این شرط، عملاً به معنی عدول این حزب از اصول اساسی خود خواهد بود.
2- مخالف برخی از احزاب اپوزیسیون
از سوی دیگر نیز، در اردوگاه احزاب ائتلاف اپوزیسیون، تاکنون تنها گولان (به دلیل رویکرد چپ گرایانه حزب خود که از ایده دو دولتی و پذیرش حقوق اعراب ساکن در اسرائيل حمایت می‌کند)، از ائتلاف با احزاب عربی حمایت کرده و همچنان مشخص نیست که آیا افرادی مثل لیبرمن و بنت نیز از این ایده حمایت خواهند کرد یا خیر. از آنجایی که هواداران حزب اسرائيل بیتنو عمدتا راستگرا بوده و مواضع ملی‌گرایانه ضد عربی دارند، ائتلاف این حزب با احزاب عربی می‌تواند خلاف وعده‌های انتخاباتی لیبرمن و ادعای «تنها جناح راست واقعی در اسرائیل» فرض شود. طبعاً این مسئله موجب رویگردانی شمار قابل توجهی از هواداران این حزب خواهد شد. اما این مورد به طریق متعادل تری در خصوص بنت و هوادارانش نیز صدق می‌کند. هرچند که بنت به عنوان چهره‌ای راستگرا در اسرائیل شناخته می‌شود، اما ائتلاف او با حزب چپ‌گرای یش اتید و سابقه ائتلاف او با احزاب عربی سبب شده است تا رای دهندگان به این حزب، حساسیت کمتری نسبت به ائتلاف با احزاب عربی داشته باشند.
3- دیدگاه لیست مشترک
در سوی دیگر، احزاب عربی نیز در خصوص ورود یا عدم ورود به ائتلاف دولتی با یکدیگر هم‌نظر نیستند. از سویی حزب رعم که سابقه حضور در دولت ائتلافی بنت-لاپید را در کارنامه خود دارد، از ابتدای تاسیس، بر خلاف سایر احزاب عربی رویکردی عملگرا داشته و به همین دلیل، مشکلی با حضور در ائتلاف‌های دولتی نیز نداشته است. به همین دلیل، سران این حزب در این دوره نیز از ابتدا تمایل خود برای ورود به ائتلاف با آیزنکوت را اعلام کرده‌اند. اما سه حزب عربی هداش، تعال و بلد رویکرد متفاوتی داشته و بیشتر تمایل دارند تا بیرون از ائتلاف دولتی، حمایت پارلمانی مشروط از ائتلاف مخالفان نتانیاهو داشته باشند. در واقع سه حزب عربی لیست مشترک، کنست را فضایی برای بیان دغدغه‌ها و مشکلات جامعه عربی ارزیابی کرده و تلاش می‌کنند تا از طریق این نهاد قانون‌گذار، مشکلات جامعه عربی را برطرف کرده و مانع از تصویب قوانین ضد عربی در پارلمان اسرائیل شوند. اما این احزاب به شکل اصولی با حضور در دولتی که خود را «دولت یهود» دانسته مشکل داشته و خواستار تغییر قوانین و رویه‌های این چنینی در اسرائیل‌اند. به همین دلیل، سه حزب عربی، حاضر به شرکت در پارلمان می‌شوند اما تمایلی به حضور در دولت ندارند. اما با توجه به مشکلاتی که در دولت نتانیاهو برای این احزاب پیش آمد و نیز مشارکت بی‌سابقه جماعت عربی در انتخابات اخیر، ممکن است این احزاب نیز از اصول خود عدول کرده و برای اولین بار، برای رهایی از دولت نتانیاهو، حضور در ائتلاف دولتی به رهبری آیزنکوت را بپذیرند.
هزینه همکاری با اعراب
طبعاً در صورت همکاری اپوزیسیون با احزاب عربی، بخشی از رای دهندگان این جریان خصوصاً طرفداران بنت و لیبرمن از این احزاب دلسرد شده و به جریان رقیب متمایل می‌شوند، چرا که اکثریت راست‌گرایان اسرائیل، با توجه به دیدگاه‌های نژادپرستانه‌ای که دارند، تمایلی به برابری اعراب و یهودیان در اسرائیل نداشته و به همین دلیل، از ایده ادغام اعراب در جامعه و دولت اسرائیل نیز حمایت نمی‌کنند. نکته قابل توجه این است که چهره‌هایی نظیر بنت، لیبرمن و لاپید همچنان به دلیل ائتلاف با رعم در دولت ۲۰۲۱، از سوی جریان راستگرا مورد هجمه قرار می‌گیرند.
علاوه بر این، احزاب عربی در ازای حمایت حتی بیرونی از دولت آیزنکوت، امتیازاتی از قبیل افزایش بودجه عمومی و رفاهی مناطق عرب نشین، مقابله موثر با جرائم سازمان یافته در این مناطق و مقابله با اقدامات پرخاشگرانه شهرک‌نشینان علیه اعراب را طلب خواهند کرد که این مسائل می‌تواند هزینه‌های سیاسی همکاری با احزاب عربی برای دولت آیزنکوت را افزایش دهد.
در همین چارچوب، نتانیاهو و متحدانش با هجمه سنگین بر دولت احتمالی موتلف با احزاب عربی، تلاش می‌کنند تا با ایجاد اختلاف درون بلوک اپوزیسیون، برخی از نمایندگان راست‌گرای حاضر در این دولت ائتلافی را از ائتلاف با آیزنکوت خارج کرده و به این ترتیب، دولت آیزنکوت را از قدرت خلع کنند.
جمع بندی
آنچه که اکنون مشخص است، آیزنکوت برای رهایی از تشکیل دولت وحدت ملی و ائتلاف با نتانیاهو، چاره‌ای جز همکاری با احزاب عربی ندارد؛ همکاری که تحقق آن با موانع متعددی همراه است که حتی ممکن است به اختلافات درون ائتلافی نیز منتهی شود. اما در صورت مسدودی تمامی راه‌ها برای تشکیل دولت، ممکن است احزاب اپوزیسیون یهودی و احزاب عربی، برای رهایی از دولت نتانیاهو و جلوگیری از برگزاری انتخابات مجدد، از خطوط قرمز خود صرف نظر کرده و بایکدیگر وارد همکاری شوند. در این صورت، طبعاً هزینه‌های سیاسی حمایت احزاب عربی از بیرون از دولت و تشکیل دولت اقلیت به مراتب کمتر از ورود رسمی این احزاب به ائتلاف دولتی خواهد بود.
۰ دیدگاه