پنجمین پلنوم یا نشست کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین، از 26 تا 29 اکتبر 2026 با محوریت تقویت انضباط داخلی در پکن برگزار شد. در حالی که طبق الگوی هفت‌پلنومی هر کنگره، نشست پنجم معمولاً با دستورکار برنامه‌های اقتصادی برگزار می‌شد این بار با دستورکار حکمرانی حزب ( که معمولاً موضوع ششمین پلنوم بود)، برگزار شد. این پلنوم بالاترین نرخ برکناری و غیبت را در تاریخ معاصر حزب به ثبت رساند. سوال این است که جهت‌گیری کلی این تغییرات وسیع در کادر حزبی به چه سمت‌و‌سویی است؟
ترکیب حضور اعضا
در پلنوم سوم (سال 2022)، 376 نفر و در پلنوم چهارم، 315 عضو معادل 83.8 درصد از ترکیب اولیه کمیته شرکت کردند. پلنوم پنجم اما کمترین میزان حضور اعضا را طی چند دهه اخیر با مجموع 279 نفر به ثبت رساند و تنها 162 نفر از مجموع 205 عضو اصلی کمیته مرکزی معادل 79 درصد در آن شرکت کردند. همچنین درحالی‌که شمار اعضای علی‌البدل در پلنوم چهارم 147 نفر بود در این نشست تعداد آنها به 117 عضو کاهش یافت. اعضای کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی، مقامات ارشد ادارات، برخی از همکاران و تعدادی از کارشناسان و محققان نیز بدون حق رأی در جلسه شرکت کردند.
مبارزه با فساد و مقابله با قوانین نانوشته
حکمرانی سخت‌گیرانه حزب از سال 2014 یکی از «چهار جامع» شی بوده است که شامل آموزش سیاسی، مدیریت سخت‌گیرانه نیروی انسانی، نظارت نزدیک و مجازات‌های شدید می‌شود. حدود 71 درصد یعنی 156 مورد از 221 فقره مقررات ضدفساد از زمان تأسیس جمهوری خلق چین در دوران شی صادر شده است. درحالی‌که تعداد پرونده‌ها در سال 2012 حدود 155 هزار مورد بود، نهادهای انضباطی چین در سال 2025، یک‌میلیون و ۱۰ هزار مورد را گزارش کردند. شمار مقامات تنبیه شده نیز از حدود 46 هزار نفر در 2023 به 118 هزار نفر در 2025 رسیده و در هشت ماه نخست سال 2026، این رقم 16 درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.
حزب کمونیست چین در پلنوم پنجم، برای نخستین‌بار قواعد نانوشته را به‌عنوان یکی از ریشه‌های اصلی فساد هدف قرار داده است. این قواعد شامل معامله مناصب در ازای پول، رابطه جنسی و رانت شغلی هستند که قوانین حزبی را تضعیف کرده‌اند. سند مصوب پلنوم، بر حفظ فشار بالا تأکید دارد تا مقامات نتوانند فساد کنند و هم‌زمان با افزایش شفافیت، تقویت آموزش و بهبود سازوکارهای نهادی، قواعد رسمی را جایگزین این رویه‌های غیررسمی کند.
تغییرات در کادر رهبری
پلنوم گزارش‌های کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی درباره تخلفات 18 نفر و گزارش‌های کمیسیون نظامی مرکزی درباره تخلفات 16 نفر را تصویب کرد. افزون بر این، اخراج 33 نفر از عضویت حزب کمونیست چین و برکناری یک نفر از سمت حزبی تأیید شد.
10 نفر از اعضای علی‌البدل به عضویت اصلی کمیته مرکزی ارتقا یافتند تا پست‌های خالی شامل طیفی از مدیران استانی-شرکت‌های دولتی، نظام سیاسی-قضائی، رسانه دولتی و بخش مالی را پر کنند اما کرسی‌های مرتبط با ساختار نظامی همچنان خالی مانده‌اند. به‌صورت‌کلی همچنان 14 جایگاه در کمیته مرکزی خالی مانده و 191 نفر از 205 مقام اولیه در سمت خود حاضر هستند.
علاوه براین با رسیدن تعداد اعضای برکنار شده کمیسیون نظامی مرکزی که ذیل کمیته دائمی پولیت‌بورو عمل می‌کند به 3 نفر، رکوردی بی‌سابقه در ترکیب کمیته‌های مرکزی رقم خورده است. اکنون در کمیسیون نظامی مرکزی از 7 نفر اولیه، صرفاً شی و ژانگ شنگ‌مین باقی‌مانده‌اند. پنج عضو اولیه دیگر این کمیسیون برکنار شده‌اند و در پلنوم نیز جایگاه آنها خالی ماند.
اهداف شی از برکناری‌های گسترده
شی به‌عنوان بالاترین مقام حزبی با تقویت انضباط حزبی به دنبال بازآرایی ساختار حکمرانی و تضمین امنیت بلندمدت حزب کمونیست چین است. درنتیجه، افزایش انسجام-تاب‌آوری نظام سیاسی چین و تضمین تداوم سلطه حزب کمونیست در اولویت اوست.
علاوه بر این، پلنوم پاسخی به این درک است که بدون حزب منضبط و پاسخگو، چین نمی‌تواند در محیط رقابتی‌تر جهانی اهداف بلندمدت خود نظیر آماده‌سازی چین برای رقابت نظامی با آمریکا و مواجهه احتمالی با بحران تایوان را پیش ببرد. یک هدف دیگر حذف مراکز قدرت مستقل و شبکه‌های نفوذ حزب و ارتش، تضمین وفاداری نخبگان و هموار کردن مسیر ادامه رهبری شی در کنگره بیستویکم سال ۲۰۲۷ است.
جمع‌بندی
با تثبیت اندیشه شی درباره حزب‌سازی، رهبری چین در پی ایجاد حزب مارکسیستی متناسب با فرهنگ چینی با قابلیت حکمرانی بلندمدت است که بتواند در شرایط پیچیده جهانی و داخلی، وحدت، کارایی و مشروعیت خود را حفظ کند. در عین حال تغییرات اخیر در کادر رهبری احتمالاً بخشی از فرایند انتخاب اعضای کمیته مرکزی آتی محسوب می‌شود و محوریت آنها تضمین تداوم رهبری شی در کنگره بیستویکم است.
۰ دیدگاه