پس از حمله عربستان به فرودگاه صنعا برای جلوگیری از فرود هواپیمای ایرانی حامل هیئت یمنی، آتش‌بس موجود در یمن فروپاشید و دو طرف در روزهای گذشته حملاتی را علیه یکدیگر روی زمین و در دریا سامان داده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که پیامی مبنی بر مداخله پاکستان در صورت تداوم تنش‌ها به نفع عربستان به تهران مخابره شده و رویترز نیز، به نقل از منبعی آگاه و نزدیک به دولت پاکستان، مشارکت این کشور در دفاع از عربستان سعودی در مقابل انصارالله را بسیار محتمل دانسته است. همزمان، پاکستان پس از شروع حملات انصارالله به کشتی‌ها در دریای سرخ هشدار تلافی خود را به کشتی‌های حامل پرچم پاکستان محدود نمود و مقامات پاکستانی فعلا در سطح دیپلماتیک بر حمایت خود از عربستان در تنش‌های پیش رو تاکید کرده‌اند. به بیان دیگر، اتخاذ تصمیم مداخله مستقیم پاکستان در صورت گسترش جنگ میان عربستان سعودی و انصارالله، با ملاحظات فراوانی همراه است.

سوابق مداخله پاکستان در یمن

در سال‌های پایانی دهه 60 میلادی، مناقشه یمن شمالی و جنوبی، در حقیقت به مواجهه نیابتی مصر جمال عبدالناصر و عربستان سعودی مبدل شده بود. پاکستان در آن مقطع زمانی، یکی از مهم‌ترین شرکای نظامی منطقه‌ای سعودی‌ها بود و علیرغم عدم مداخله مستقیم در جنگ، خلبانان پاکستانی با استفاده از ناوگان نظامی عربستان به بمباران مواضع یمن جنوبی پرداختند.

بعدتر و در جریان تشکیل ائتلاف به رهبری عربستان سعودی برای حمله به یمن، پاکستان در عین حفظ (و گسترش) همکاری‌های مستشاری و فنی، از مداخله مستقیم در درگیری‌ها اجتناب کرد. پس از درخواست عربستان برای حضور در ائتلاف با نیروی هوایی، دریایی و زمینی در جنگ یمن، ورود به ائتلاف در سال 2015، در پارلمان پاکستان به رای گذارده شد و نمایندگان پارلمان رای به حفظ بی‌طرفی پاکستان دادند. پارلمان پاکستان در آن مقطع، در اختیار حزب مسلم لیگ نواز (حزب حاکم کنونی) بود. هر چند که این رای منفی در حقیقت، طی تشریفات قانونی تصمیمی بود که در مرکز تجمع قدرت پاکستان، یعنی ارتش، برای عدم مداخله فعال در این درگیری گرفته شد.

پاکستان در هر دو مقطع، به موجب ملاحظات متعدد، ترجیح داده است که سنت پشتیبانی غیررسمی نظامی از اقدامات عربستان در یمن را حفظ کند و از ورود مستقیم به درگیری اجتناب ورزد. با این وجود، انعقاد توافقنامه دفاع مشترک میان دو کشور در سپتامبر سال گذشته میلادی، پاکستان را نسبت به سنوات گذشته در موقعیت پیچیده‌تری قرار داده است و برخی معتقدند که عدم ورود مستقیم پاکستان به جنگ در صورت تشدید تنش‌ها، اعتبار توافقنامه مذکور را با پرسش مواجه خواهد کرد. در عین حال، جزئیات الزام و تعهد دفاع متقابل طرفین با توجه به عدم انتشار متن توافقنامه مشخص نیست و همزمان، برآورد اولیه این است که توافق مذکور برای موازنه‌سازی در مقابل منشاء و سطوح متفاوتی از تهدید منعقد شده باشد.

حضور مستقیم پاکستان: آری یا نه؟

از حیث قابلیت‌های عملیاتی و فنی، مداخله مستقیم پاکستان در سطوح متعارف تنش و درگیری با انصارالله برای عربستان حیاتی نخواهد بود و عربستان، بیشتر در سناریوی جنگ گسترده (و احتمالا زمینی) به کمک پاکستان نیاز مبرم پیدا می‌کند. از این رو، افزایش همکاری‌های مستشاری، اطلاعاتی و فنی، مشارکت ناوگان و پرسنل موجود پاکستان در اقدامات دفاعی و تشدید لفاظی‌ها و تحرکات دیپلماتیک از سوی پاکستان محتمل‌ترین گزینه است.

باید توجه داشت که پاکستان محرک‌های قدرتمندی برای اجتناب از ورود مستقیم به جنگ علیه یمن دارد. ورود مستقیم به این جنگ، تلاش‌های پاکستان برای حفظ موقعیت متعادل در مخاصمه ایران-محور مقاومت با آمریکا-اسرائیل را بر باد خواهد داد و پرونده میانجی‌گری را به محاق خواهد برد. علیرغم اینکه حمایت گسترده‌ای در میان اهل‌سنت پاکستان از عربستان وجود دارد، انتظار می‌رود با مداخله مستقیم در جنگ فشارهای داخلی بر ارتش و نخبگان حاکم پاکستان از سوی اقلیت شیعه افزایش یابد.

جمع‌بندی

پاکستان در حال حاضر مشغول دست و پنچه نرم کردن با تهدید طالبان در شمال، جدایی‌طلبان بلوچ در شرق و هند در غرب است. در کنار همه این‌ها، به تازگی در کشمیر تحت کنترل پاکستان نیز ناآرامی‌های گسترده رخ داده و وضعیتی شبیه به حکومت نظامی برقرار شده است. در یک بیان خلاصه، چالش‌ها و مخاطرات در پاکستان به اندازه‌ای وسعت دارند که ارتش و نخبگان حاکم مایل نباشند با انتخاب خودشان وارد جنگی مستقیم با انصارالله شوند. بالاخص که انصارالله، در مواجهه با آمریکا، اسرائیل و عربستان نشان داده است که به هیچ روی لقمه آسانی برای فرو دادن نیست.