امضای توافق دفاعی مکه توسط سران کشورهای عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با بازتاب بین‌المللی گسترده‌ای مواجه شده و بسیاری از مقامات کشورها، موضع رسمی خود را نسبت به این توافق اظهار داشته‌اند. اما در این میان، سکوت مقامات اسرائیل و عدم موضع گیری رسمی نسبت به این توافق قابل توجه است.

آیا زنگ خطر به صدا درآمده است؟

برخی مقامات امنیتی در اسرائیل معتقدند که عدم موفقیت آمریکا در مقابله موثر با حملات ایران و همپیمانان آن به عربستان و سایر کشورهای منطقه سبب شده است تا این کشورها در سیاست‌های امنیتی خود تجدید نظر کرده و به جای اتکای صرف به بازیگران فرامنطقه‌ای، تلاش کنند تا از طریق گسترش همکاری‌های دفاعی- امنیتی خود با بازیگران منطقه‌ای، توان خود برای مقابله با تهدیدات امنیتی را افزایش دهند. به همین دلیل، اگرچه در ظاهر به نظر می‌رسد این توافق با هدف محدودسازی حملات ایران و انصارالله یمن به عربستان منعقد شده باشد، اما مطابق گزارش یدیعوت آحارونوت، نگرانی اصلی اسرائیل، مخاطرات امنیتی احتمالی این توافق برای رژیم است.

موازنه‌سازی در برابر اسرائیل

پس از وقایع طوفان‌الاقصی، این ادراک در میان برخی از کشورهای منطقه به وجود آمد که محور مقاومت به رهبری ایران تضعیف شده و اکنون موازنه قوا در خاورمیانه در حال برهم خوردن به نفع اسرائیل است، از این رو ضروری است تا با انعقاد توافقات جدید، مانع از قدرت‌گیری بیشتر این رژیم در منطقه شد. بر همین اساس، به نظر می‌رسد توافق اخیر در کنه خود تلاش دارد تا از جاه‌طلبی‌های بیشتر اسرائيل در منطقه جلوگیری کند.

آیا ترکیه محور ضداسرئیلی تشکیل می‌دهد؟

در اسرائیل اکنون این سوال مطرح می‌شود که آیا توافق اخیر، منجر به تشکیل محور سنی ضد اسرائيلی خواهد شد یا خیر. مقامات اسرائیل بارها اظهار داشته‌اند که ترکیه در تلاش است تا محور سنی- اخوانی جدیدی را با همکاری قطر و سایر بازیگران منطقه‌ تشکیل دهد و این امر می‌تواند تبعات امنیتی گسترده‌ای را برای اسرائيل به همراه داشته باشد. در سال‌های اخیر و خصوصاً پس از وقایع ۷ اکتبر نیز، ادبیات و مواضع مقامات اسرائیل نسبت به ترکیه تندتر شده و بعضاً حتی از این کشور به عنوان کشوری متخاصم نام برده‌اند. تلاش‌های مقامات رژیم برای ممانعت از فروش  جنگنده F-35 توسط آمریکا به ترکیه نیز در همین چارچوب ارزیابی می‌شود.

در کنار این مسئله، ائتلاف ترکیه با پاکستان به عنوان تنها کشور مسلمان دارای بمب اتم نیز نگرانی‌ها در اسرائيل را افزایش داده است، خصوصاً پس از اینکه خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان پس از انعقاد توافق مکه رسماً اعلام کرد که خواستار تشکیل یک جبهه نظامی متحد علیه اسرائیل است. اما ارزیابی رسانه‌های اسرائیلی نظیر آی۲۴، حاکی از آن است که این صحبت‌ها بیشتر جنبه داخلی و تبلیغاتی داشته است.

نگرانی دیگر اسرائیل، پیوستن احتمالی مصر به این توافق است. از آنجایی که برخلاف سایر کشورهای عضو پیمان مکه، مصر با غزه و رژیم اسرائیل مرز زمینی و دریایی مشترک دارد، در صورت پاببنیدی مصر به بند دفاع متقابل در این توافق، پیوستن احتمالی این کشور به توافق مکه می‌تواند به چالش امنیتی جدی برای اسرائیل تبدیل شده و حتی پرونده غزه را نیز پیچیده‌تر کند. اما در مجموع به نظر می‌رسد به دلایل متعددی، در مقطع کنونی مصر فعلاً تمایلی به پیوستن به این توافق ندارد.

عدم کارکرد امنیتی توافق

علیرغم وجود بند دفاع متقابل در توافق، اما آنچه مشخص است، نه اراده و نه توان کافی از جانب این سه کشور برای عملی سازی این بند وجود ندارد. عدم پاسخ پاکستان و ترکیه به حملات اخیر یمن به عربستان نیز موید همین مسئله است. بنابراین، به نظر می‌رسد که از حیث امنیتی، مقامات اسرائيل نگرانی کمی نسبت به این توافق داشته و این توافق را سرآغازی بر تحولات گسترده نظامی در منطقه ارزیابی نمی‌کنند. سکوت مقامات رژیم در قبال این توافق نیز می‌تواند ناشی از همین مسئله باشد. 

جمع‌بندی

علی‌رغم این که به نظر می‌رسد توافق مکه مولود جنگ رمضان بوده و با هدف مهار حملات ایران و محور مقاومت به عربستان منعقد شده باشد، اما این توافق در بطن خود ماهیتی ضد اسرائیلی نیز دارد و می‌تواند منجر به انزوای منطقه‌ای بیشتر این رژیم شود. اما در پاسخ، اسرائیل نیز اولاً تلاش خواهد کرد تا این توافق را به ائتلافی ضد ایرانی تبدیل کرده و ثانیاً، روابط خود با رقبای اعضای این ائتلاف، یعنی هند، امارات، قبرس و یونان را تقویت کند.